ترجمهٔ کامل سند رسمی Baudouin/Weichai — راهنمای تعمیر موتور دیزل سری 12M26.
بهروزرسانی فارسی: · مترجم: تیم فنی نشرنیرو · موتور ۱۲ سیلندر صنعتی سنگین
راهنمای کامل فارسی تعمیر موتور دیزل بادوین (Baudouin) سری 12M26 — ترجمهٔ مستقیم سند رسمی تعمیر کارخانهٔ Baudouin برای یکی از قدرتمندترین موتورهای صنعتی برند. این راهنمای فنی برای تکنسینها و مهندسان تعمیرات موتور صنعتی طراحی شده و شامل دیسمونتاژ و اسمبل، تعمیر سیلندرها، یاتاقانها، توربوشارژر، سیستم سوخترسانی، تعمیرات اساسی (Overhaul) و عیبیابی موتور ۱۲ سیلندری 12M26 است. این موتور هستهٔ ژنراتورهای صنعتی بادوین در رنج توان ۸۱۵ تا ۱۲۵۰ کیلوولتآمپر است.
خلاصهٔ راهنمای تعمیر
- مدل: Baudouin 12M26 — موتور دیزل ۱۲ سیلندر V شکل، ۲۶ لیتر
- رنج توان: ۸۱۵ تا ۱۲۵۰ کیلوولتآمپر (Standby/Prime)
- کاربرد: ژنراتورهای صنعتی سنگین، بیمارستانها، دیتاسنترها، صنایع فولاد و پتروشیمی
- محتوای راهنما: دیسمونتاژ، تعمیر سیلندر، یاتاقان، توربوشارژر، تعمیرات اساسی
- مناسب برای: تکنسینهای آموزشدیدهٔ تعمیر موتور صنعتی، مراکز خدمات پس از فروش
فهرست مطالب
فهرست مطالب راهنما
- ۱. فصل ۱ — اطلاعات عمومی
- ۲. فصل ۲ — راهنمای نگهداری
- ۳. فصل ۳ — عیوب رایج و عیبیابی موتور دیزل
- ۴. فصل ۴ — بازکردن و بستن موتور
۱. فصل ۱ — اطلاعات عمومی
۱ـ۱ نمای ظاهری موتور دیزل
راهنمای شکل ۱-۱ (نمای جلو): ۱ـ پمپ آب، ۲ـ آلترناتور (دینام)، ۳ـ پمپ روغن دستی، ۴ـ دهانهٔ خروج آب موتور (به ورودی مخزن آب)، ۵ـ پولی فن، ۶ـ پمپ پیشتأمین سوخت، ۷ـ کارتر روغن.
راهنمای شکل ۱-۲ (سمت چپ): ۸ـ رادیاتور و لولهکشی (اختیاری)، ۹ـ فن، ۱۰ـ توربوشارژر، ۱۱ـ فیلتر هوا، ۱۲ـ موتور استارت، ۱۳ـ دهانهٔ پُرکن روغن و گیج روغن، ۱۴ـ فیلتر روغن، ۱۵ـ خنککن روغن، ۱۶ـ دهانهٔ ورودی آب پمپ آب (به خروجی مخزن آب).
راهنمای شکل ۱-۳ (سمت راست): ۱۷ـ فیلتر سوخت، ۱۸ـ هواکش (ونتیلاتور). راهنمای شکل ۱-۴ (عقب): ۱۹ـ پمپ سوخت (انژکشن).
۱ـ۲ معنای کد مدل موتور دیزل
کد مدل بهصورت 12 M 26 G XX /5 e خوانده میشود و هر بخش معنای زیر را دارد:
| بخش کد | معنی |
|---|---|
| 12 | تعداد سیلندر |
| M | سری Baudouin |
| 26 | حجم جابهجایی هر سیلندر |
| G | G-drive: حرف اول، نشانگر کاربرد ژنراتوری |
| XX | توان خروجی نمونهٔ ژنراتور (ESP) برحسب kVA |
| /5 | دستورالعمل دور (Speed) |
| e | دستورالعمل گواهی آلایندگی (Emission) |
۱ـ۳ پارامترهای پایهٔ موتور دیزل
| ردیف | مشخصه | واحد | 12M26 |
|---|---|---|---|
| ۱ | نوع تنفس (Intake mode) | — | اینترکولر (Inter-cooling) |
| ۲ | تعداد سیلندر | — | ۱۲ |
| ۳ | قطر/کورس سیلندر (Bore/Stroke) | mm | 150/150 |
| ۴ | حجم کل جابهجایی پیستون | L | 31٫8 |
| ۵ | نسبت تراکم | — | 15٫7 |
| ۱۰ | حداقل دور آرام پایدار | r/min | 750±30 |
| ۱۳ | حداکثر فشار انفجار | MPa | ۱۵ |
| ۱۵ | مصرف روغن در شرایط کاری نامی | g/(kW·h) | کمتر از ۰٫۵ |
| ۱۶ | فشار روغن پاییندست فیلتر روغن | MPa | 0٫4~0٫6 |
| ۱۷ | فشار روغن مسیر ثانویه | MPa | بیش از ۰٫۱۲ |
| ۱۸ | دمای روغن موتور | ℃ | 85~105 |
| ۱۹ | دمای مایع خنککننده | ℃ | 75~95 |
| ۲۰ | دمای ورودی گازوئیل | ℃ | 38±3 |
| ۲۱ | دمای هوای ورودی پس از اینترکولر | ℃ | 50~60 |
| ۲۲ | دمای اگزوز پس از توربین | ℃ | کمتر از ۵۰۰ |
| ۲۳ | نشتی هوای پیستونها (Blow-by) | L/min | کمتر از ۳۰۰ |
| ۲۴ | زمانبندی سوپاپ — باز شدن سوپاپ هوا | °CA | ۳۴ درجه پیش از نقطهٔ مرگ بالا |
| بسته شدن سوپاپ هوا | °CA | ۴۰ درجه پس از نقطهٔ مرگ پایین | |
| باز شدن سوپاپ اگزوز | °CA | ۷۰ درجه پیش از نقطهٔ مرگ پایین | |
| بسته شدن سوپاپ اگزوز | °CA | ۳۴ درجه پس از نقطهٔ مرگ بالا | |
| ۲۵ | ترتیب احتراق | — | A1-B2-A5-B4-A3-B1-A6-B5-A2-B3-A4-B6 |
| ۲۶ | جهت چرخش | — | پادساعتگرد (روبهروی فلایویل) |
| ۲۷ | لقی سوپاپ هوا و اگزوز (حالت سرد) | mm | 0٫3±0٫03 |
| ۲۸ | عدد دود در شرایط نامی | FSN | کمتر از ۱٫۵ |
| ۳۰ | ظرفیت کارتر روغن | L | ۱۱۳ |
| ۳۱ | ابعاد کلی | mm×mm×mm | 2615×1525×1760 |
| ۳۲ | وزن خالص | kg | ۲۹۱۰ |
قطر و کورس برابر (۱۵۰/۱۵۰ میلیمتر، موتور «مربع») و نسبت تراکم ۱۵٫۷ نشاندهندهٔ یک دیزل سنگین صنعتی با گشتاور بالا است. به ترتیب احتراق دقت کنید: حروف A و B دو ردیف سیلندر V را مشخص میکنند (بانک A و بانک B). جهت چرخش پادساعتگرد (از سمت فلایویل) هنگام انتخاب استارتر و کوپلینگ ژنراتور حیاتی است.
۱ـ۴ نکات بهرهبرداری از موتور نو و دورههای نگهداری
| دورهٔ نگهداری | زمان |
|---|---|
| نگهداری اول (P) | ۳۰ تا ۵۰ ساعت کارکرد موتور نو |
| نگهداری سطح ۱ (WD1) | هر ۲۵۰ ساعت کارکرد |
| نگهداری سطح ۲ (WD2) | هر ۵۰۰ ساعت کارکرد |
| نگهداری سطح ۳ (WD3) | هر ۱۰۰۰ ساعت کارکرد |
| نگهداری سطح ۴ (WD4) | هر ۳۰۰۰ ساعت کارکرد |
نگهداریهای روزانه را مطابق الزامات مربوط در «دفترچهٔ بهرهبرداری» انجام دهید.
۱ـ۵ بلندکردن (هویست) موتور دیزل
هنگام بلندکردن، خط مرکزی میللنگ موتور را تراز نگه دارید. بلندکردن کج یا یکطرفه ممنوع است. آرام بالا و پایین ببرید (شکل ۱-۵).
از گوشهای باربرداری مخصوص استفاده کنید و هرگز زیر بار معلق یا روی موتوری که فقط به جرثقیل آویزان است کار نکنید.
۱ـ۶ بازکردن بستهبندی موتور
پس از خارجکردن موتور از بستهبندی، ابتدا موتور و متعلقاتش را مطابق فهرست بستهبندی شمارش کنید، ظاهر موتور را از نظر آسیب و اتصالات را از نظر شلبودن بررسی کنید، سپس کارهای زیر را انجام دهید: (۱) لایهٔ ضدزنگ و مادهٔ ضدخوردگی روی قطعات بیرونزده را پاک کنید؛ (۲) درپوشهای آب و روغن را از نظر گرفتگی، و وجود سنسورهای دمای آب و روغن را بررسی کنید و مطمئن شوید همهٔ قطعاتی که باید خود مشتری تأمین کند کاملاً نصب شدهاند.
پیش از نصب و اتصال صحیح موتور در موقعیت نهایی، آن را روشن نکنید. هنگام کارکرد در محیط بسته، تهویهٔ مناسب برقرار کنید تا گاز اگزوز به هوای آزاد تخلیه شود.
افزودن روغن موتور
(۱) روغن باید با مشخصات مطابقت داشته باشد؛ در غیر این صورت احتمالاً فشار روغن ناکافی و در نتیجه سایش غیرعادی و استارت دشوار رخ میدهد. روغن باید بینهایت تمیز باشد. (۲) درپوش تخلیه را سفت کنید. (۳) درِ پُرکن روغن را باز و روغن را اضافه کنید؛ روغن باید پیش از افزودن از صافی عبور کند. (۴) موتور را در وضعیت تراز قرار دهید و با گیج، سطح روغن را بررسی کنید؛ در اولین افزودن، تا حد بالای گیج پُر کنید. (۵) درِ پُرکن را سفت کنید.
افزودن سوخت
(۱) گازوئیل مصرفی باید با مشخصات مطابقت داشته باشد. (۲) گازوئیل را تمیز نگه دارید؛ بهتر است پیش از افزودن، بیش از ۷۲ ساعت ساکن بماند. سوخت باید از طریق صافیِ داخلی وارد مخزن شود.
هواگیری سیستم سوخت
(۱) پیچ سرتاسری دهانهٔ خروج پمپ تحویل سوخت را نیمدور شل کنید؛ پمپ دستی را کار دهید تا گازوئیل سرریز شود، سپس پیچ را سفت کنید. (۲) پیچ هواگیری روی فیلتر سوخت را شل کنید؛ پمپ دستی را کار دهید تا سرریز شود، سپس سفت کنید. (۳) پیچ سرتاسری دهانهٔ برگشت سوخت پمپ را شل کنید؛ پمپ دستی را کار دهید تا سرریز شود، سپس پیچ هواگیری را سفت کنید. (۴) به کار با پمپ دستی ادامه دهید، لولهکشی سوخت را از نظر نشتی بررسی و سپس پمپ دستی را سفت کنید.
افزودن مایع خنککننده
مایع خنککننده از آب نرمِ تمیز و مادهٔ ضدخوردگی یا ضدیخ ساخته میشود. هنگام ترکیب، مشخصات سازندهٔ افزودنی را بهدقت رعایت کنید. مایع را از دهانهٔ پُرکن رادیاتور یا مبدل حرارتی اضافه و هوای سیستم گردش خنککاری را هواگیری کنید.
۱ـ۷ آمادهسازی پیش از راهاندازی
بررسی سطح مایع خنککننده: اگر مایع کم است، اضافه کنید. اگر موتور هنوز داغ است، مقدار زیادی مایع اضافه نکنید؛ تغییر شدید دما میتواند به قطعات آسیب بزند. در موارد خاص که مایع موجود نیست، میتوان آهسته آب سرد با دمای متعادل افزود. تا سرریز پُر کنید، موتور را روشن کنید و در حال کارکرد (۱۰۰۰ دور)، افزودن را ادامه دهید تا سطح پایدار شود، سپس درپوش را نصب کنید.
بررسی سطح سوخت. بررسی سطح روغن: سطح روغن باید بین علامتهای بالا و پایین گیج باشد؛ در صورت لزوم از دهانهٔ پُرکن اضافه کنید. بررسی اتصالات: همهٔ متعلقات موتور را از نظر اتصال مطمئن بررسی و هر پدیدهٔ غیرعادی را رفع کنید. سیستم استارت را از نظر سیمکشی صحیح بررسی و از کافیبودن شارژ باتری مطمئن شوید. شیر مخزن سوخت را باز کنید و با پمپ برقی مجهز به فیلتر اولیه، هوای سیستم سوخت را خارج کنید.
۱ـ۸ راهاندازی موتور دیزل
پیش از راهاندازی، اهرمهای کنترل شتاب و توقف روی پمپ انژکشن را حرکت دهید تا از روانبودن حرکتشان مطمئن شوید. میللنگ را چند دور بچرخانید تا چرخش روان تأیید شود. کلید را به موقعیت «۱» بچرخانید تا پنل کنترل روشن شود؛ «لامپ هشدار فشار روغن» بهطور خودکار ۱۰ ثانیه روشن میماند (آزمون خط ایمنی فشار روغن پایین). توصیه میشود لامپها و دکمهها یکبار آزمایش شوند (با فشار دکمهٔ لمسی ۱۰ روی پنل). کلید را به موقعیت «START» بچرخانید تا موتور روشن شود، سپس رها کنید؛ کلید خودکار به «۱» برمیگردد.
اگر موتور ظرف ۱۰ ثانیه روشن نشد، فوراً دکمه را رها و یک دقیقه صبر کنید. اگر با سه تلاش پیاپی روشن نشد، تلاش را متوقف و پیش از تکرار، عیب را پیدا و رفع کنید.
در حین کار موتور، هر دو لامپ «هشدار فشار روغن» و «شارژ باتری» خاموشاند. در کارکرد عادی همهٔ لامپها خاموشاند. در صورت بروز ناهنجاری، «بوق» صدای هشدار میدهد. در دمای سرد باید از استارتر کمکی استفاده شود؛ با راهاندازی فلنج گرمکن برقی از طریق رله، موتور میتواند در محیط ۳۰− درجه با موفقیت روشن شود.
۱ـ۹ کارکرد (Running) موتور دیزل
پس از راهاندازی، ۳ دقیقه موتور را در دور آرام نگه دارید، سپس دور را به ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ دور افزایش و بار جزئی اعمال کنید. تا زمانی که دمای خروجی مایع خنککننده بالای ۶۰ درجه و دمای روغن بالای ۵۰ درجه نشده، موتور را با بار کامل کار ندهید. بار و دور را تدریجی افزایش دهید و تا حد امکان از بارگذاری/تخلیهٔ ناگهانی پرهیز کنید.
در دورهٔ آببندی ۶۰ ساعته (یا ۳۰۰۰ کیلومتر اولیه)، بهتر است موتور با بار متوسط کار کند و یدککشی مجاز نیست. هنگام رانندگی در سراشیبی بهموقع سرعت را کم کنید و مدت طولانی در شرایط گشتاور بالا کار نکنید. کارکرد طولانی با بار یا دور بسیار کم نیز نامناسب است (موجب نفوذ روغن میشود).
موتور میتواند بهطور پیوسته با توان و دور نامی کار کند. موتور نباید بیش از ۲۰ دقیقه با دور ۱۰۵٪ نامی یا توان ۱۱۰٪ نامی کار کند. پس از تخلیهٔ بار، موتور را ۱ تا ۲ دقیقه در دور آرام نگه دارید، سپس خاموش کنید.
پارامترهایی که باید همواره پایش شوند
| فشار روغن مسیر اصلی | 350~550 kPa |
| دمای روغن در کارتر | کمتر از ۱۱۰ ℃ |
| دمای خروجی مایع خنککننده | حداکثر ۹۵ ℃ |
| دمای اگزوز پس از توربین | کمتر از ۶۰۰ ℃ |
رنگ دود اگزوز را بررسی کنید تا عملکرد انژکتورها و بار موتور برآورد شود؛ در صورت دود سیاه یا سفید شدید، موتور را خاموش و بررسی کنید. موتور را از نظر نشت آب، گاز و روغن بررسی کنید؛ در صورت نشتی، برای عیبیابی خاموش کنید.
ویژگیهایی که اپراتور باید بداند
الف) مصرف سوخت در حداکثر گشتاور کم است؛ افزایش دور موتور، مصرف سوخت را افزایش میدهد. ب) حداکثر گشتاور در بازهٔ دور ۱۲۰۰ تا ۱۷۰۰ دور رخ میدهد. ج) توان موتور با دور افزایش مییابد؛ توان نامی در دور نامی حاصل میشود.
احتیاطهای کارکرد در محیط سرد
الف) سوخت: بسته به دمای محیط زمستان، گازوئیل با گرید مناسب انتخاب کنید. ب) روغن: بسته به فصل، روغن با گرانروی مناسب انتخاب کنید. ج) مایع خنککننده: ضدیخ به سیستم بیفزایید و گرید مایع را بر اساس دمای محیط انتخاب کنید. د) استارت: در صورت لزوم در زمستان از استارتر کمکی استفاده کنید؛ پس از روشنشدن، پیش از کار پُربار با دور بالا، صبر کنید فشار روغن و دمای آب عادی شوند. ه) باتری: پیش از فصل سرد، سطح و گرانروی الکترولیت و ولتاژ باتری را بررسی کنید؛ اگر موتور مدت طولانی در دمای بسیار پایین استفاده نمیشود، باتری را جدا و در محل گرم سرپوشیده نگه دارید. و) توقف: برای توقف در هوای سرد، بار را بردارید، ۱ تا ۲ دقیقه دور آرام کار دهید و صبر کنید دمای آب و روغن کاهش یابد.
پس از توقف، مایع خنککنندهٔ حاوی ضدیخ را تخلیه نکنید. اگر مایع فاقد ضدیخ است، حتماً شیرها/درپوشهای تخلیهٔ آب روی بلوک موتور، درپوش خنککن روغن، رادیاتور و لولهٔ ورودی آب را باز کنید تا مایع کاملاً تخلیه و از ترکیدن موتور بر اثر یخزدگی جلوگیری شود.
۱ـ۱۰ خاموشکردن موتور دیزل
از توقف موتور تحت بار کامل بپرهیزید. پیش از خاموشکردن، بار را کم، دور را پایین و موتور را ۳ تا ۵ دقیقه در دور آرام یا بار کم کار دهید. این کار برای خنکشدن کافیِ پیستون، سرسیلندر، بوش، آستین و توربوشارژر ضروری است و از خطافتادن سیلندر و خراش بوش جلوگیری میکند — برای موتور توربوشارژ بسیار مهم است.
یاتاقانها و کاسهنمدهای توربوشارژر زیر تأثیر گاز اگزوز داغاند؛ این گرما در حین کار موتور با گردش روغن دفع میشود. توقف ناگهانی موتور باعث افزایش شدید دمای توربو (Heat soak) و در نتیجه گریپاژ یاتاقان یا خرابی کاسهنمد میشود. به همین دلیل خنککاری پیش از توقف حیاتی است.
کلید را به «OFF» بچرخانید یا دکمهٔ توقف را فشار دهید تا موتور بایستد (تا توقف کامل فلایویل یا صفرشدن نشانگر دور). اگر آب گردشی فاقد ضدیخ است، در روزهای سرد پس از توقف حتماً مایع را تخلیه کنید؛ شیر تخلیهٔ آب زیر خنککن روغن قرار دارد. همزمان، درپوش تخلیهٔ رادیاتور را باز کنید تا مایع رادیاتور نیز تخلیه شود.
۲. فصل ۲ — راهنمای نگهداری
۲ـ۱ سوخت، روغن، مایع خنککننده و مواد کمکی
۲ـ۱ـ۱ سوخت
تابستان: گازوئیل #0 (استاندارد GB252). زمستان: عموماً گازوئیل سبک #10− (GB252)؛ اما برای دمای محیط ۲۰− درجه از گازوئیل #20− و برای ۳۰− درجه از گازوئیل #35− استفاده کنید. سوخت مصرفی باید با الزامات جدول C.6 پیوست C استاندارد ملی GB 17691-2005 (بازنگریشده پس از ژوئن ۲۰۰۸) مطابقت داشته باشد.
۲ـ۱ـ۲ روغن موتور
برای تضمین کارکرد خوب و افزایش عمر، کاربر باید قطعات و روغن مخصوص Baudouin (گرید CF-4 15W-40) را تهیه کند. گرانروی روغن مخصوص را بر اساس دما انتخاب کنید (جدول ۲-۱).
| گرید گرانروی SAE | دمای محیط قابلاستفاده (℃) |
|---|---|
| 15W-40 | ۲۰− تا ۴۰ |
۱) پیش از راهاندازی، سطح روغن کارتر را بررسی کنید. ۲) هنگام کارکرد موتور، سطح روغن را بررسی نکنید. ۳) مخلوطکردن روغن مخصوص Baudouin با روغن سازندهٔ دیگر ممنوع است.
| مدل | حجم روغن (L) | فیلتر روغن | فیلتر گازوئیل (ظریف) | فیلتر گریز از مرکز | فیلتر درشت / ظریف |
|---|---|---|---|---|---|
| 12M26 | 90~113 | ۶ | ۲ | ۱ | ۱ |
حجمهای جدول صرفاً مرجعاند؛ حجم واقعی با گیج روغن تعیین میشود. اگر خودرو به فیلتر بسیار مقاوم به سرما یا فیلتر رطوبتگیر Baudouin Power مجهز است، آنها نیز هنگام تعویض سوخت تعویض شوند.
۲ـ۱ـ۳ مایع خنککننده
نقطهٔ انجماد مایع مخصوص Baudouin شامل ۲۵−، ۳۵− و ۴۰− درجه است. مایع را طوری انتخاب کنید که نقطهٔ انجمادش حدود ۱۰ درجه کمتر از دمای هوای محل باشد (جدول ۲-۳).
| نوع | دستهٔ محصول | بستهبندی |
|---|---|---|
| مایع خنککنندهٔ سنگین | HEC-II-25 · HEC-II-35 · HEC-II-40 | ۴ و ۱۰ کیلوگرم |
۱) مایع را بهصورت دورهای بررسی و برای جلوگیری از خوردگی و آسیب، بهموقع تعویض کنید. ۲) استفاده از آب یا مایع بیکیفیت بهعنوان مایع خنککننده ممنوع است.
۲ـ۱ـ۴ مواد کمکی و آببند (Sealant)
| نام | رنگ | کاربرد و محل |
|---|---|---|
| Molykote Pulver | سیاه | روی سطوح فلزی صاف برای جلوگیری از گریپاژ (مثلاً سطح بیرونی آستین سیلندر) |
| Molykote G-N-Uplus | خاکستری تیره | روانکاری پیش از تشکیل فشار روغن (مثلاً روی ساقهٔ سوپاپ هوا) |
| نشان | کاربرد اصلی | محلهای کاربرد |
|---|---|---|
| Loctite 242 | روی رزوهها برای جلوگیری از شلشدن بر اثر لرزش، با استحکام متوسط | پیچ درپوش فلایویل؛ پیچ صفحهٔ ضربهگیر میلبادامک؛ پیچ چرخدندهٔ تایمینگ میلبادامک؛ پیچ هرزگرد میانی؛ پیچ درپوش جلو؛ پیچ پایهٔ فیلتر روغن؛ پیچ خنککن روغن؛ پیچدرپوش شیر کنترل خنککن روغن؛ پیچ نگهدارندهٔ لولهٔ برگشت سوخت و پمپ سوخت؛ رزوهٔ سر شفت کمپرسور هوا؛ پیچ صافی؛ پیچ نگهدارندهٔ سنسور و دستهسیم. (میتوان از پیشچسب رزوه DriLoc204 نیز استفاده کرد.) |
| Loctite 262 | قفل، آببندی و جلوگیری از شلشدن رزوهٔ بیرونی | پیچ کمکی سرسیلندر |
| Loctite 271 | جلوگیری از شلشدن، تثبیت | درپوش کاسهای سوراخ تخلیهٔ روغن |
| Loctite 277 | آببندی بین المان و سوراخ | سایر درپوشهای کاسهای |
| Loctite 270 | آببندی بالای سرسیلندر | میلتایپت — سرسیلندر |
| Loctite 518 (اصلاحشده از 510) | روی سطوح فلزی براق برای آببندی | فصل مشترک بلوک سیلندر و کارتر؛ صفحات اتصال بدنه به درپوش جلو و درپوش فلایویل؛ فصل مشترک پایهٔ فیلتر روغن و کارتر؛ فصل مشترک درپوش عقب پمپ آب و بدنه؛ فصل مشترک درپوش فلایویل و صفحهٔ اتصالش؛ فصل مشترک بلوک و درپوش خنککن روغن؛ فصل مشترک بلوک و لولهٔ پُرکن روغن |
۲ـ۲ نگهداری روزانه
۲ـ۲ـ۱ سرویس روزانه
سطح مایع خنککننده، روغن و سوخت را بررسی کنید؛ نقاط روانکاری را از نظر کمبود گریس بررسی کنید؛ نشت روغن/مایع/هوا را بررسی کنید؛ اتصالات و متعلقات را از نظر شلبودن بررسی کنید؛ کشش فن و تسمهها را بررسی کنید؛ فشار روغن و دمای مایع را بررسی کنید؛ دما، رنگ، صدا و لرزش اگزوز و پایداری دور موتور را بررسی کنید.
۲ـ۲ـ۲ نگهداری روزانه
اگر سطح روغن بالای علامت H یا زیر علامت L گیج باشد، موتور را روشن نکنید. پس از توقف موتور، دستکم ۵ دقیقه صبر کنید (تا روغن کاملاً به کارتر بازگردد) و سپس سطح را بررسی کنید. اختلاف حجم روغن بین علامت پایین و بالای گیج ۲۳ لیتر است.
نشت آب/گاز/روغن را بررسی کنید — کل موتور باید عاری از نشتی باشد. فن: پرهها را از نظر آسیب و پیچهای اتصال را از نظر سفتبودن بهصورت چشمی بررسی کنید. تسمه: تسمه با کشندهٔ خودکار کشیده میشود؛ کشش را با فشار دست بررسی کنید. رنگ اگزوز: رنگ عادی اگزوز خاکستری روشن است؛ در صورت تغییر رنگ، علت را بررسی و رفع کنید. صدا، دور و لرزش عادی را نیز بررسی کنید.
۲ـ۳ نگهداری سطحبندیشده
علاوه بر موارد روزانه، کارهای زیر را انجام دهید:
تعویض روغن موتور
پیش از تعویض، درپوش تخلیهٔ کف کارتر را باز و روغن کهنه را تخلیه کنید، سپس درپوش را سفت کنید؛ روغن نو را تا رسیدن به سطح موردنیاز اضافه و درِ پُرکن را سفت کنید.
تعویض فیلتر روغن یا المان آن
الف) فیلتر کهنه را باز کنید. ب) فیلتر نو را کاملاً با روغن تمیز پُر کنید. ج) پیش از نصب، روغن روی واشر لاستیکی بمالید. د) پس از تماس واشر با پایه، ۳/۴ تا ۱ دور سفت کنید تا آببند شود. ه) موتور را روشن و نشت روغن را بررسی کنید.
بررسی و تنظیم لقی سوپاپهای هوا و اگزوز
الف) در حالت سرد، موتور را (در جهت چرخش) تا نقطهٔ مرگ بالای تراکمِ سیلندر ۱/۶ بچرخانید؛ در این حالت شیار روی فلایویل با نشانگر روی درپوش فلایویل تراز میشود. ب) درپوش اسبک سوپاپ را باز و تشخیص دهید کدام سیلندر (۱ یا ۶) در کورس تراکم است (سیلندری که در کورس تراکم است، بین سوپاپ اگزوز و اسبک آن لقی وجود دارد). ج) با فیلر، لقی بین بالای پل سوپاپ (Valve Bridge) و اسبک را بررسی کنید؛ اگر زیاد یا کم بود، پیچ تنظیم روی اسبک را تنظیم کنید.
طبق شکلهای ۲-۶ و ۲-۷ سند اصلی: لقی سوپاپ هوا ۰٫۴ میلیمتر و لقی سوپاپ اگزوز ۰٫۳ میلیمتر. (در جدول مشخصات ۱-۱، لقی سوپاپ هوا و اگزوز در حالت سرد ۰٫۳±۰٫۰۳ میلیمتر ذکر شده است — هر دو مقدار عیناً مطابق اصل آورده شدهاند.)
د) پس از بررسی سیلندر A1 (یا A6)، موتور را ۳۶۰ درجه بچرخانید تا A6 (یا A1) به کورس کاری برسد، سپس سوپاپهای باقیماندهٔ سمت A را بررسی و تنظیم کنید. همین کار را برای سمت B با سیلندرهای B1/B6 انجام دهید.
| سیلندرِ در تراکم | A1 | A2 | A3 | A4 | A5 | A6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| A1 در تراکم | هوا و اگزوز | هوا | اگزوز | هوا | اگزوز | غیرقابلتنظیم |
| A6 در تراکم | غیرقابلتنظیم | اگزوز | هوا | اگزوز | هوا | هوا و اگزوز |
| سیلندرِ در تراکم | B1 | B2 | B3 | B4 | B5 | B6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| B1 در تراکم | هوا و اگزوز | هوا | اگزوز | هوا | اگزوز | غیرقابلتنظیم |
| B6 در تراکم | غیرقابلتنظیم | اگزوز | هوا | اگزوز | هوا | هوا و اگزوز |
این روش، روش استاندارد «دو نقطهای» تنظیم لقی برای موتورهای چندسیلندر است: با قراردادن یک سیلندر در نقطهٔ مرگ بالای تراکم، حدود نیمی از سوپاپها (که بادامکشان روی دایرهٔ پایه است) قابلتنظیماند؛ با ۳۶۰ درجه چرخش بعدی، نیمهٔ دیگر تنظیم میشوند. این کار از تنظیم تکتکِ سیلندرها بسیار سریعتر است.
تعویض المان فیلتر سوخت
الف) المان کهنه را بردارید؛ در صورت قابلاستفادهبودن، آبجمعکن نصبشده روی فیلتر اولیه را جدا کنید. ب) آببند را روانکاری کنید. ج) فیلتر را با دست بپیچانید تا آببند به دهانه برسد. د) ادامه دهید تا محکم نصب شود (حدود ۳/۴ دور). ه) هواگیری کنید تا حباب هوا نماند. و) آزمون نشتی انجام دهید.
بررسی سیستم هوا و فیلتر هوا
شیلنگ هوا را از نظر کهنگی/ترک و بستها را از نظر شلبودن بررسی و در صورت لزوم سفت یا تعویض کنید تا آببندی هوا تضمین شود. فیلتر هوا: حداکثر مقاومت ورودی موتور ۷ کیلوپاسکال است؛ این مقاومت را فقط هنگام کارکرد در دور نامی و بار کامل بررسی کنید. هنگام رسیدن به حد مجاز، المان را مطابق دستور سازنده تمیز یا تعویض کنید.
کارکرد موتور بدون فیلتر هوا اکیداً ممنوع است؛ ورود گردوغبار به موتور موجب سایش زودرس میشود. هنگام تمیزکاری، المان را از فیلتر باز و انتهای آن را آرام بزنید تا گرد بریزد، یا با هوای فشرده از داخل به بیرون بدمید. کاغذ فیلتر را با هوا سوراخ نکنید، با آب یا روغن نشویید و المان را با ضربهٔ شدید نزنید.
۲ـ۴ نگهداری برای انبارش طولانیمدت
موتور را تمیز کنید. اقدامات حفاظتی: پس از گرمکردن، روغن را تخلیه، فیلتر روغن را تمیز و روغن ضدزنگ اضافه کنید؛ سوخت را تخلیه و مخلوط روغن ضدزنگ اضافه کنید؛ مایع را تخلیه و مایع حاوی مادهٔ ضدزنگ اضافه کنید؛ موتور را روشن و ۱۵ تا ۲۵ دقیقه در دور آرام کار دهید؛ سپس روغن، سوخت و مایع را کاملاً تخلیه کنید؛ برای سایر بخشها اقدامات حفاظتی انجام دهید. حفاظت در انبار: همهٔ دهانههای ورود/خروج روغن، گاز و آب را با درپوش ببندید یا با فیلم پلاستیکی بپوشانید و کل موتور را با فیلم ضدزنگِ مقاوم به آبوهوا مهروموم کنید. در صورت نیاز به حمل، بستهبندی بیرونی تکمیل شود.
۳. فصل ۳ — عیوب رایج و عیبیابی موتور دیزل
موتور سری 12M26 تحت سیستم تضمین کیفیت سختگیرانه طراحی و ساخته شده و هر موتور تحویلی آزمونهای مشخصشده را گذرانده است. این موتور ماشینآلاتی با دقت بالاست و تضمین بلندمدت عملکرد آن به نگهداری منظم وابسته است. علل رایج خرابی زودرس عبارتاند از: بهرهبرداری خلاف قوانین یا مدیریت/کارکرد نادرست؛ عدم انجام نگهداریِ تعیینشده (یا تعمیر بهجای نگهداری)؛ قطعات بیکیفیت (بهویژه قطعات تقلبیِ ارزان)؛ و گرید نامناسب یا کیفیت پایین سوخت/روغن.
۳ـ۱ روشهای تشخیص
روشهای رایج تشخیص عیب: مشاهده (قضاوت از روی علائم مانند دود اگزوز — شکل ۳-۱)؛ گوشدادن (قضاوت نوع و شدت عیب از روی صدای غیرعادی — شکل ۳-۲)؛ قطع سیلندر (قطع سوخت سیلندر مشکوک و مقایسهٔ وضعیت موتور پیش و پس از قطع، برای محدودکردن دامنه)؛ و مقایسه/تعویض (برای برخی مجموعهها/قطعات، تعویض برای تعیین وجود عیب).
۱) تشخیص علت عیب کاری بسیار دقیق است؛ پیش از شناسایی علت، موتور را سرسری باز نکنید (مونتاژ نادرست پس از بازکردن، عیب جدیتری ایجاد میکند). ۲) سرویس قطعات حیاتی، بهویژه پمپ انژکشن فشار قوی و توربوشارژر، باید توسط افراد باتجربه و با ابزار اختصاصی انجام شود؛ افراد بیتجربه یا بدون ابزار نباید آنها را باز یا تنظیم کنند.
۳ـ۲ علل و رفع عیوب رایج
۳ـ۲ـ۱ موتور روشن نمیشود
| علت | رفع عیب |
|---|---|
| خرابی موتور استارت | ابتدا عیوب مدار برقی را رفع کنید |
| دمای پایین هوا | از استارتر کمکی استفاده کنید |
| وجود هوا در سیستم سوخت | هواگیری، بررسی آببندی اتصالات و تعمیر |
| گرفتگی صافی ورودی پمپ تحویل سوخت یا لولهها | بررسی و رفع آلودگی، بررسی تمیزی سوخت |
| خرابی پمپ انژکشن | بررسی پلانجر و سوپاپ خروج سوخت، تعمیر/تعویض قطعات معیوب |
| آسیب/نشت سوپاپ یا لولههای تأمین سوخت | بررسی و تنظیم |
| آسیب/نشت لولههای سوخت فشار قوی | تعمیر و تعویض |
| خرابی انژکتور | بررسی وضعیت پاشش انژکتور |
| فشار تراکم ناکافی سیلندر | بررسی آببندی سوپاپها و واشر سرسیلندر، بررسی سایش رینگها، تعمیر/تعویض |
۳ـ۲ـ۲ توقف موتور کمی پس از روشنشدن
| علت | رفع عیب |
|---|---|
| وجود هوا در سیستم سوخت | بررسی آببندی لولهها/اتصالات، سفتکردن پیچ هواگیری، خروج هوای باقیمانده |
| گرفتگی فیلتر سوخت | بازکردن بدنهٔ فیلتر، رفع آلودگی و آب، در صورت لزوم تعویض المان |
| کیفیت بد سوخت و آب زیاد | تمیزکردن فیلتر و تعویض سوخت |
| خرابی پمپ تحویل سوخت | بررسی پیستون و سوپاپ پمپ، تمیزکاری و تعمیر |
| دور آرام تنظیمشدهٔ پایین | تنظیم مجدد |
۳ـ۲ـ۳ توان پایین
| علت | رفع عیب |
|---|---|
| گرفتگی ورودی هوا (فیلتر هوا) | بررسی فیلتر و لولهٔ هوا، تمیز/تعویض المان |
| فشار برگشتی بالای اگزوز | بررسی زمانبندی سوپاپ و گرفتگی اگزوز، تنظیم و تعمیر |
| فشار ناکافی سیستم توربوشارژر | بررسی و رفع نشتی اتصالات لوله |
| کارکرد غیرعادی توربوشارژر | تعویض مجموعه |
| — گرفتگی کمپرسور یا روتور توربین با آلودگی | تمیز یا تعویض |
| — خرابی یاتاقان شناور | تعویض |
| — رسوب کربن و لجن روغن در گپ پشت توربین/کمپرسور | تمیزکاری |
| آسیب و نشت هوای اینترکولر | تعویض یا تعمیر |
| نشت یا گرفتگی لولهٔ سوخت | بررسی آببندی، بررسی آلودگی فیلتر، تعمیر/رفع گرفتگی، تعویض المان |
| کیفیت بد سوخت | تمیزکردن مخزن، فیلترها و لولهها، تعویض سوخت |
| سایش زیاد پمپ انژکشن یا گاورنر | تعمیر یا تعویض |
| آسیب دیافراگم محدودکنندهٔ دود پمپ انژکشن | تعویض یا تعمیر |
| آسیب/نشت لولهٔ هوای محدودکنندهٔ دود | تعویض |
| پاشش بد نازل انژکتور | بررسی فشار پاشش و رسوب کربن نازل، تنظیم و تعمیر |
| زمانبندی نادرست سوپاپ یا تأمین سوخت | بررسی و تنظیم |
| تنظیم پایینِ دور بالای گاورنر | بررسی مشخصهٔ تنظیم دور و تنظیم |
| سطح بیشازحد روغن کارتر | بررسی گیج و تخلیهٔ روغن اضافی |
| نشت هوای واشر سرسیلندر | بررسی فشار تراکم هنگام گرمشدن، تعویض واشر معیوب |
| سایش/شکست رینگها و گپ زیاد یاتاقانها | تعویض قطعات یا اورهال موتور |
| سایش/خطافتادگی آستین یا پیستون | تعمیر یا تعویض |
۳ـ۲ـ۴ مصرف بیشازحد سوخت
| علت | رفع عیب |
|---|---|
| گرفتگی لولهٔ هوا | بررسی فیلتر و لولهٔ هوا، تمیزکاری |
| فشار برگشتی بالای اگزوز | بررسی و تمیزکردن اگزوز |
| کیفیت بد سوخت | تعویض با سوخت مشخصشده |
| گرفتگی/نشت لولهٔ سوخت | بررسی و تعمیر |
| پاشش بد نازل انژکتور | بررسی، تنظیم یا تعمیر |
| زمانبندی نادرست سوپاپ/تأمین سوخت | تنظیم لقی سوپاپ و زاویهٔ آوانس مطابق مشخصات |
| نشت هوای واشر سرسیلندر | بررسی فشار تراکم |
| گپ زیاد یاتاقانها (نیاز به اورهال) | بررسی و اورهال |
| انبساط پیستون | تعویض آستین، پیستون و رینگها |
| فشار ناکافی توربوشارژر / کارکرد غیرعادی توربو / آسیب اینترکولر | بررسی و رفع نشتی، تعویض/تعمیر |
۳ـ۲ـ۵ دود سیاه اگزوز
| علت | رفع عیب |
|---|---|
| گرفتگی لولهٔ هوا یا فشار برگشتی زیاد اگزوز | تمیزکاری |
| کیفیت بد سوخت | تمیز و تعویض |
| زمانبندی نادرست سوپاپ/تأمین سوخت | تنظیم مطابق مشخصات |
| پاشش بد نازل انژکتور | بررسی، تعمیر یا تعویض |
| حجم بیشازحد سوخت پمپ انژکشن | بررسی و تنظیم |
| فشار ناکافی توربو / کارکرد غیرعادی توربو / نشت اینترکولر | بررسی و رفع نشتی، تعویض |
| نقطهٔ عملکرد نادرست محدودکنندهٔ دود | تنظیم مجدد |
۳ـ۲ـ۶ دود سفید یا آبی اگزوز
| علت | رفع عیب |
|---|---|
| کیفیت بد سوخت و آب زیاد | تعویض سوخت |
| دمای پایین مایع خنککننده | بررسی دمای کاری ترموستات و تعویض در صورت لزوم |
| سایش رینگهای آببند توربو / سایش یاتاقان ضربهای توربو | بررسی و تعویض |
| گرفتگی لولهٔ برگشت روغن توربو | تمیز یا تعمیر |
| پاشش بد نازل انژکتور | بررسی و تعمیر |
| زمانبندی نادرست سوپاپ/تأمین سوخت | بررسی و تنظیم |
| تراکم پایین، احتراق ناقص، انبساط پیستون | بررسی رینگ، آستین و واشر سرسیلندر و تعمیر |
| آببندی نامناسب رینگ/آستین در دورهٔ آببندی | ادامهٔ آببندی |
| عدم پلکانیبودن دهانهٔ رینگها | تنظیم و مونتاژ مجدد |
| خرابی رینگ روغن پیستون | تعویض |
| لقی زیاد پیستون و آستین | تعمیر و تعویض |
۳ـ۲ـ۷ رسوب روغن در دهانهٔ ورودی هوا و لولهٔ ورودی توربو
| علت | رفع عیب |
|---|---|
| خرابی آببندی توربوشارژر | تعمیر یا تعویض توربو |
| خرابی جداکنندهٔ سوخت/هوا | تعویض |
| سطح زیاد روغن کارتر و افزودن بیشازحد روغن | بررسی و تخلیهٔ روغن تا سطح موردنیاز |
۳ـ۲ـ۸ دور ناپایدار
| علت | رفع عیب |
|---|---|
| کیفیت بد سوخت (آب یا پارافین) | تعویض سوخت |
| ورود هوا به لولهٔ مکش سوخت | بررسی آببندی و هواگیری |
| کارکرد غیرعادی وزنه و فنر گاورنر (پمپ مکانیکی) | بررسی و تنظیم |
| تأمین غیریکنواخت سوخت | بررسی و تنظیم |
| پاشش ناپایدار نازل انژکتور | بررسی و تعمیر |
| لرزش توربوشارژر | بررسی و تمیزکردن روتور کمپرسور، رفع گرفتگی، حذف رسوب کربن مسیر اگزوز |
| آسیب یاتاقان توربوشارژر | تعویض |
۳ـ۲ـ۹ فشار روغن بسیار پایین
| علت | رفع عیب |
|---|---|
| سطح پایین روغن کارتر یا کمبود روغن | افزودن روغن تا سطح مشخصشدهٔ گیج |
| گرید نامناسب روغن | تعویض با روغن مشخصشده |
| دمای بالای آب سیستم خنککاری و دمای بالای روغن | بررسی عملکرد عادی سیستم خنککاری |
| مقاومت زیاد فیلتر روغن | تعویض المان فیلتر |
| گرفتگی خنککن روغن | بررسی و تمیزکاری |
| گرفتگی/ترک صافی، لوله و واشر اتصالات روغن | بررسی و تمیزکاری |
| نشت لولهٔ ورودی پمپ روغن | بررسی و تعمیر/تعویض |
| خرابی شیر تنظیم فشار مسیر اصلی | بررسی، تمیز و تعمیر شیر |
| گرفتگی مسیر اصلی روغن | بررسی و تمیزکاری |
| گپ زیاد یا آسیب یاتاقانها | بررسی و تعویض |
| سایش زیاد قطعات (نیاز به اورهال) | بررسی و اورهال |
| نشت گازوئیل به روغن | بررسی بوی گازوئیل و اطمینان از نقطهٔ اشتعال روغن (نه کمتر از روغن نو) |
۳ـ۲ـ۱۰ دمای بالای مایع خنککننده
| علت | رفع عیب |
|---|---|
| سطح پایین آب مخزن | بررسی نشت آب و افزودن آب |
| گرفتگی پرههای رادیاتور | تمیزکردن پرهها |
| شلبودن تسمهٔ پمپ آب | تنظیم کشش مطابق مشخصات |
| آسیب واشر پمپ آب و سایش پروانه | بررسی و تعمیر/تعویض |
| آسیب لولهٔ آب و ورود هوا | بررسی لولهها، اتصالات و واشرها و تعویض قطعات معیوب |
| خرابی ترموستات | تعویض |
| گرفتگی مخزن آب | بررسی و تمیز/تعمیر |
| سطح پایین روغن کارتر | بررسی سطح و نشت روغن، تعمیر و افزودن روغن |
۳ـ۲ـ۱۱ سایش بیشازحد قطعات
| علت | رفع عیب |
|---|---|
| المان فیلتر هوای معیوب/آسیبدیده | بررسی و تعویض با المان سالم |
| نشتی سیستم هوا | بررسی لوله، واشر و بوش رابط، تعمیر/تعویض |
| عدم تعویض بهموقع المان فیلتر روغن | تعویض مطابق مشخصات |
| سطح پایین روغن کارتر | بررسی سطح و نشت، تعمیر و افزودن روغن |
| گرید نامناسب روغن / روغن نامرغوب | تعویض با روغن مشخصشده/سالم |
| گرفتگی مسیر روغن | تمیزکردن مسیر روغن |
| شکست/سایش رینگ پیستون | تعویض قطعات معیوب |
| سایش/خطافتادگی آستین یا پیستون | بازکردن و بررسی، تعمیر/تعویض |
| ناهممحوری میللنگ و شفت محرک | بررسی براکت نصب و تعمیر |
| سایش زیاد قطعات (نیاز به اورهال) | بررسی کارکرد و تعیین اورهال |
۳ـ۲ـ۱۲ صدای بیشازحد
| علت | رفع عیب |
|---|---|
| کیفیت بد سوخت | تعویض سوخت |
| دمای پایین مایع خنککننده | بررسی ترموستات و تعویض در صورت لزوم |
| زمانبندی نادرست سوپاپ/تأمین سوخت | بررسی، تعمیر و تنظیم |
| پاشش بد نازل انژکتور | بررسی، تعمیر و تنظیم |
| حجم بیشازحد سوخت پمپ انژکشن | بررسی و تنظیم |
| سایش ضربهگیر (دمپر) | بررسی آسیب و پیچهای اتصال، تعویض قطعات معیوب |
| نشت هوا یا تنظیم نادرست سوپاپ | بازکردن و بررسی سوپاپها و تنظیم |
| بکلش زیاد چرخدنده یا شکست دندانه | بررسی و تعویض قطعات معیوب |
| سایش/خطافتادگی آستین یا پیستون | بررسی و تعمیر/تعویض |
| خمش/شکست میلتایپت و شکست اسبک | تعویض |
| شکست/سایش رینگ پیستون | بررسی و تعویض قطعات معیوب |
۳ـ۲ـ۱۳ خرابی کارکرد موتور استارت
| علت | رفع عیب |
|---|---|
| سوختن فیوز | تعویض فیوز |
| تماس ضعیف سیمهای رابط | تمیزکردن مدار و سفتکردن ترمینالها |
| باتری کمشارژ | بررسی و شارژ یا تعویض باتری |
| اتصالکوتاه موتور استارت | بررسی و تعمیر یا تعویض مجموعه |
| تماس ضعیف ذغال (Brush) | تمیزکردن سطح ذغال یا تعویض ذغال |
۳ـ۲ـ۱۴ ضعیفبودن موتور استارت
| علت | رفع عیب |
|---|---|
| باتری کمشارژ | شارژ یا تعویض باتری |
| سایش بوش یاتاقان | تعویض مجموعه |
| تماس ضعیف ذغال | تمیزکردن سطح ذغال یا تعویض |
| کلکتور کثیف یا سوخته | رفع چربی و پولیش با سنباده یا تعویض مجموعه |
| شلبودن جوش سر سیمها | جوش مجدد |
| تماس ضعیف سوئیچ | بررسی و تعمیر سوئیچ |
| لغزش کلاچ اصطکاکی | تنظیم گشتاور کلاچ یا تعویض مجموعه |
۴. فصل ۴ — بازکردن و بستن موتور
۴ـ۱ کلیات
هنگام بازکردن و بستن موتور، دستورالعملهای این راهنما را بهدقت رعایت و به مراحل دارای علائم خطر و ایمنی توجه کنید. چون موتور بهترتیب معکوسِ نصب باز میشود، در این راهنما (جز در موارد ذکرشده) فقط یک روش شرح داده شده است. گشتاور سفتکردن پیچهای خاص در روال نصب مربوط ذکر میشود و در غیر این صورت به فصل گشتاور پیچهای استاندارد مراجعه کنید.
۴ـ۱ـ۱ علائم خطر
این راهنما نحوهٔ صحیح کار با موتور و نصب آن را توضیح میدهد. صِرف خواندن سند مانع وقوع خطر نمیشود؛ تنها با درک کافی میتوان این دستورالعملها را درست بهکار برد. اطلاعات هشدار ممکن است همهٔ وضعیتهای ممکن را پوشش ندهد؛ اگر روشی غیرتوصیهشده بهکار میبرید، مطمئن شوید به خود، دیگران یا تجهیزات آسیب نمیزند. در این راهنما، هشدارها بر اساس شدت پیامد به سه نوع (جراحت متوسط، جراحت جدی، مرگ) تقسیم میشوند.
۴ـ۱ـ۲ علائم ایمنی (جدول ۴-۱)
در حین استفاده از موتور، بسیاری خطرهای بالقوه بدون هیچ نشانهای رخ میدهند؛ این راهنما نمیتواند برای همهٔ خطرها هشدار دهد. علائم ایمنی شامل: استفاده از محافظ دست، گوش، چشم، سر و پا؛ استفاده از ماسک و لباس محافظ؛ ممنوعیت آتش، سیگار و تلفن همراه؛ خطر اسید باتری؛ خطر کابلها و اتصالات برقدار؛ مواد قابلاشتعال؛ دوری از اجسام سنگین معلق؛ و در دسترس بودن کپسول آتشنشانی.
۴ـ۱ـ۳ ابزارها (جدول ۴-۲)
ابزارهای موردنیاز شامل: آچار آلن ۲٫۵ و ۵ میلیمتری، بکس ۸ میلیمتری، پیچگوشتی تخت، ابزار مخصوص، و آچار ششگوش تخت ۱۰ میلیمتری. اگر روش یا ابزار غیرتوصیهشدهای بهکار میبرید، ابتدا ایمنی شخصی را تضمین کنید.
۴ـ۱ـ۴ احتیاطهای حفظ سلامت
برای کاهش خطر آلودگی: از تماس مکرر و طولانی با روغن کارکرده بپرهیزید؛ لباس و دستکش ضدآب بپوشید؛ پارچهٔ آغشته به روغن را در جیب نگذارید؛ لباس (بهویژه زیرپوش) را از آلودگی روغن حفظ و مرتب بشویید؛ لباس و کفش غیرقابلتمیزکردن را دور بیندازید؛ در صورت بریدگی فوراً اقدام اولیه کنید؛ پیش از کار، خمیر محافظ بمالید؛ دستها را با صابون و آب گرم کاملاً بشویید؛ پوست را با بنزین، نفت، سوخت، تینر یا حلال تمیز نکنید؛ در صورت تحریک پوست فوراً به پزشک مراجعه کنید؛ هنگام خطر برای چشم از عینک/ماسک استفاده و مایع شستوشوی چشم را در دسترس نگه دارید؛ هنگام تعمیر، روغن یا مایع را روی زمین نپاشید و در صورت نشت هیدروکربن، محل را قرنطینه کنید. جابهجایی و دفع هیدروکربن، اتیلن، گلیکول و نفت باید مطابق استانداردهای ایمنی و زیستمحیطی کشور انجام شود.
۴ـ۱ـ۵ و ۴ـ۱ـ۶ حفاظت محیطزیست و احتیاطهای باز/بست
قوانین زیستمحیطی دفع روغن و هیدروکربن را رعایت کنید. بیشتر حوادثِ بهرهبرداری و سرویس از عدم رعایت قوانین ایمنی ناشی میشود؛ خطرها را بشناسید و اقدامات پیشگیرانه انجام دهید. کاربر باید آموزشدیده، ماهر و مجهز به ابزار مناسب باشد. پیش از کار، تابلوی «استفاده نکنید» روی سوئیچ استارت بگذارید؛ پیش از استفاده از میلهٔ گرداننده (barring rod) اقدامات پیشگیرانه انجام دهید؛ محیط کار را تمیز و ایمن نگه دارید؛ انگشتر، گردنبند و ساعت را درآورید؛ لباس کار مناسب بپوشید؛ سالمبودن تجهیزات حفاظتی را بررسی کنید؛ از ابزار معیوب استفاده نکنید؛ و در حین سرویس موتور را خاموش نگه دارید.
۴ـ۲ مجموعهٔ سرسیلندر
سرسیلندر در بالای بلوک قرار دارد و با تاج پیستون، محفظهٔ احتراق را تشکیل میدهد. قطعات متصل به آن: لولهٔ هوا، لولهٔ اگزوز، لولهٔ خروج آب، انژکتور، درپوش سرسیلندر، واشر سرسیلندر و بخشی از مکانیزم سوپاپ.
۴ـ۲ـ۲ ترتیب بازکردن
ابتدا قطعات متصل را باز کنید: ۱) توربوشارژر و لولهکشی؛ ۲) پمپ انژکشن؛ ۳) ترموستات و لولهٔ خروج آب؛ ۴) گوشهای باربرداری؛ ۵) لولهٔ برگشت انژکتور، درپوش سرسیلندر و واشر آن؛ ۶) انژکتور و قطعات مرتبط؛ ۷) لولههای روغن سرسیلندر؛ ۸) لولهٔ هوا و اگزوز؛ ۹) مجموعهٔ اسبک و میلتایپت؛ ۱۰) سرسیلندر و واشر آن؛ ۱۱) فنرهای داخلی/خارجی سوپاپ، کاسهفنرها، خار سوپاپ و سوپاپها؛ ۱۲) آببند ساقهٔ سوپاپ. ترتیب بستن، معکوس ترتیب بازکردن است.
۴ـ۲ـ۴ نکات بازرسی، تعمیر و مونتاژ
لولهٔ خروج آب
پیش از بازکردن، لوله را از نظر نشت آب، ترک و خوردگی بررسی کنید؛ در صورت ترک یا خوردگیِ مؤثر بر قابلیتاطمینان، تعویض کنید. مونتاژ: اورینگ بگذارید و سه قطعهٔ لوله را بههم وصل کنید؛ رینگ لاستیکی را مرتب روی دهانهٔ خروج آب سرسیلندر بگذارید؛ سه قطعه را با پیچ فلنج ششگوش به سرسیلندر ببندید.
گوشهای باربرداری موتور
گوشهای جلو و عقب را از نظر ترک و خرابی رزوه بررسی و در صورت عیب تعویض کنید. مونتاژ: رزوهٔ گوشها M22 و گشتاور سفتکردن ۵±۶۶۰ نیوتونمتر است.
درپوش سرسیلندر
درپوش را از نظر ترک و آسیب، و واشر آن را از نظر نشت/نفوذ روغن بررسی کنید. مونتاژ: واشر درپوش فقط یکبار مصرف است؛ هنگام تعمیر، واشر نوِ بیعیب نصب کنید؛ سطح بالای سرسیلندر را تمیز و واشرها را بهترتیب صحیح بگذارید؛ به اورینگهای لاستیکی روغن بزنید و در شیار درپوش نصب کنید؛ درپوش را در توالی صحیح بگذارید و پیچها را سفت کنید.
لولههای روغن سرسیلندر
پیچهای توخالیِ لولهٔ ورودی روغن را از بلوک و لولههای سرسیلندر باز کنید؛ بستهای لوله را بردارید؛ لولهها را از نظر نفوذ/نشت روغن بررسی و در صورت عیب، لوله یا واشر نو نصب کنید. مونتاژ، معکوس بازکردن است.
سرسیلندر
بازکردن: پیچهای کمکی سرسیلندر را شل و بلوکهای گیره را بردارید؛ پیچهای اصلی را شل کنید. پیش از بازکردن سرسیلندر مطمئن شوید انژکتورها باز شدهاند (وگرنه سر انژکتور هنگام قراردادن سرسیلندر آسیب میبیند). سرسیلندر را روی مقوا بگذارید تا سطح محفظهٔ احتراق و سطوح آببند خراش نبیند؛ در صورت بازکردن چند سرسیلندر، آنها و واشرها را با شمارهٔ سیلندر علامت بزنید.
بازرسی و تعمیر: سرسیلندر را تمیز و کربن/لاک سطوح محفظهٔ احتراق، نشیمن سوپاپ و مجاری هوا/اگزوز را پاک کنید. ① بازرسی ظاهری: تغییر رنگ و ترک را بهدقت بررسی و در صورت ترک، آزمون نفوذی انجام دهید. ② فرورفتگی سوپاپ (Valve sinkage): فاصلهٔ عمودی کف سوپاپ تا کف سرسیلندر؛ اختلاف مقدار اندازهگیری با مقدار مرجع، میزان سایش سوپاپ و نشیمن را نشان میدهد (با میکرومتر عمق اندازه بگیرید).
| سوپاپ | فرورفتگی مجاز (mm) |
|---|---|
| هوا (Intake) | 0٫6~1٫1 |
| اگزوز (Exhaust) | 1٫2~1٫7 |
اگر فرورفتگی از حد مجاز بیشتر باشد، سرسیلندر را تعویض کنید؛ اگر نه، سوپاپ را باز و سطح آببند نشیمن را بررسی کنید. ③ لقی ساقهٔ سوپاپ و گاید: در صورت فراتر رفتن از حد مجاز، اثر هدایت سوپاپ کاهش مییابد (با میکرومتر داخلی/خارجی اندازه بگیرید). حد مجاز لقی ساقهٔ سوپاپ هوا و گاید: 0٫04~0٫07 میلیمتر و سوپاپ اگزوز و گاید: 0٫06~0٫09 میلیمتر؛ خارج از این محدوده، سرسیلندر را تعویض کنید. ④ واشر سرسیلندر: در صورت نشت گاز/آب/سوخت، بررسی و در صورت لزوم تعویض کنید؛ واشر پس از بازشدن همیشه با نو تعویض میشود.
مونتاژ سرسیلندر و توالی سفتکردن پیچها
واشر فقط یکبار مصرف است. سطح بالای بلوک را تمیز و واشر را مطابق سوراخهای پین بگذارید و مونتاژ صحیح را بررسی کنید. سرسیلندر را تمیز کنید (عاری از گرد، براده و شن)، با میلههای راهنما در سوراخ پیچها هدایت کنید؛ واشر باید بدون تاب، تغییرشکل و آسیب باشد. به رزوه و سطح اتکای پیچهای اصلی و کمکی روغن بزنید؛ بلوکهای گیره و واشر گرد را بگذارید و پیچهای کمکی را شل ببندید و صفحات انتهایی دو سر بلوک را نصب کنید.
مرحلهٔ ۱: پیچهای اصلی M16 را تا ۸۰ نیوتونمتر و پیچهای کمکی M20 را تا ۸۰ نیوتونمتر سفت کنید. مرحلهٔ ۲: M16 اصلی و M20 کمکی هر کدام ۵°±۴۵°. مرحلهٔ ۳: M16 اصلی و M20 کمکی هر کدام ۵°±۴۵°. مرحلهٔ ۴: M20 کمکی ۵°±۴۵° و پیچ اصلی M20 معادل ۵°±۴۰°. پیچهای اصلی تا ۳ بار قابلاستفادهٔ مجدد هستند.
آببند ساقهٔ سوپاپ (Valve stem seal)
بازکردن: با ابزار مخصوص یا انبردست، دیوارهٔ بیرونی آببند را گرفته و با چرخش به بالا بیرون بکشید. آببند پس از بازشدن همیشه با نو تعویض میشود (یکبار مصرف). مونتاژ: سالمبودن فنر آببند را بررسی کنید؛ آببند را روی گاید سوپاپ نصب و به لب آن روغن بزنید؛ با ابزار مخصوص و چکش لاستیکی جا بزنید.
۴ـ۳ گروه بلوک موتور
۴ـ۳ـ۱ درپوش فلایویل
بازرسی: کاملبودن قطعات را با فهرست قطعات بررسی کنید؛ صفحهٔ انتهای عقب، درپوش فلایویل و بلوک باید عاری از پلیسه، چربی و آسیب ضربه باشند. مونتاژ: صفحهٔ پوش را با سه پیچ M10×35 به درپوش فلایویل ببندید؛ دو نشانگر تنظیم را با پیچ M4×8 و دو صفحهٔ نشانگر را با پیچ M6×12 ببندید؛ به کاسهنمد عقب روغن تمیز بزنید و با ابزار پرس جا بزنید. نصب: سطح اتصال بلوک و محفظهٔ فلایویل را چربیزدایی و چسب آببند Kingbond 596 بمالید؛ میلهٔ راهنما و پین شیاردار را جا بزنید و محفظه را با ۱۴ پیچ M14×80 ببندید؛ روی نشیمن کاسهنمد چسب 596 بمالید و با ۶ پیچ ببندید.
| اندازهٔ پیچ | M4 | M6 | M8 | M10 | M12 | M14 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| گشتاور (N·m) | 2٫7 | 9٫5 | ۳۲ | ۶۴ | ۱۱۰ | ۱۸۰ |
ابزار مخصوص: ابزار پرس کاسهنمد، ابزار هممحورسازی، چکش مسی، میلهٔ راهنما و بالابر محفظهٔ فلایویل.
۴ـ۳ـ۲ بلوک سیلندر و یاتاقانهای اصلی
بازرسی: همهٔ سطوح ماشینکاریشده باید عاری از پلیسه، چربی و آسیب باشند؛ مجاری آب و روغن عاری از پلیسه و براده؛ سوراخ تایپتها بدون پلیسه و با پخ مناسب؛ پخ دهانهٔ آستین بدون لبهٔ تیز و آسیب.
به رزوه و سطح اتکا روغن بزنید. توالی پیچهای اصلی: B4-A4-B2-A2-B6-A6-B3-A3-B5-A5-B1-A1-B7-A7 و پیچهای کمکی کلگی: 4-2-6-3-5-1-7.
۱) پیشسفت پیچهای اصلی بهترتیب تا ۸۰ N·m. ۲) پیشسفت پیچهای کمکی سمت A تا ۸۰ N·m. ۳) پیشسفت پیچهای کمکی سمت B تا ۸۰ N·m. ۴) سفتکردن پیچهای اصلی در دو مرحله، یکدرمیان و یکنواخت — دستی: مرحلهٔ اول ۲۰۰ N·m، مرحلهٔ دوم ۵۰±۵۷۵ N·m؛ خودکار: ۲۰۰ سپس ۲۵±۵۷۵ N·m. ۵) پیشسفت پیچهای کمکی سمت A تا ۲۰±۲۷۰ و سمت B تا ۲۰±۲۷۰ N·m.
۴ـ۳ـ۳ کارتر روغن و نازل خنککاری پیستون
بازکردن: ابتدا روغن را تخلیه کنید (درپوش تخلیه را با آچار باز کنید)؛ مجموعهٔ گیج روغن را با احتیاط بردارید؛ پیچهای اتصال کارتر به بلوک را باز و با جرثقیل جدا کنید (چسب سیلیکونی را پاک کنید و بلوک را زیاد بالا نبرید)؛ تراز و سالمبودن را بررسی کنید. نازل خنککاری پیستون: پیچ توخالی را باز و نازل را بیرون بیاورید. نصب: داخل کارتر را تمیز کنید؛ همهٔ درپوشها و قطعات داخلی (صافی) را با گشتاور صحیح ببندید؛ به فصل مشترک درپوش جلو/بلوک/کارتر چسب سیلیکونی یکنواخت بمالید؛ کارتر را با پیچ آلن ببندید (پیش از نصب، داخل بلوک را بررسی و میللنگ را ۳۶۰° بچرخانید تا تداخل بازوی لنگ/چرخدندهٔ پمپ روغن با کارتر بررسی شود)؛ پیچهای کارتر را متقارن تا ۶۰~۶۶ N·m ببندید؛ درپوش مغناطیسی را با رینگ آببند ببندید؛ پین موقعیتیاب نازل را در سوراخ جا بزنید و پیچ توخالی را تا ۴۰ N·m ببندید.
گشتاور پیچ آلن: ۶۰~۶۶ N·m · گشتاور پیچ توخالی نازل خنککاری پیستون: ۴۰ N·m.
۴ـ۴ مکانیزم میللنگ و شاتون
۴ـ۴ـ۱ میللنگ و مجموعهٔ فلایویل
این مجموعه شامل میللنگ، فلایویل، چرخدندهٔ تایمینگ، پولی میللنگ و ضربهگیر است و حرکت رفتوبرگشتی پیستون را به چرخش تبدیل و گشتاور خروجی میدهد. دندانهٔ رینگ فلایویل با چرخدندهٔ استارت درگیر میشود.
مونتاژ چرخدندهٔ میللنگ به میللنگ و فلایویل به رینگدنده با پرس حرارتی (Thermal assembling) انجام شده است؛ جز در موارد خاص این قطعات را باز نکنید. میللنگ و وزنهها از نوع جداشدنیاند؛ جز در موارد خاص وزنه را باز نکنید.
مونتاژ: مجاری روغن را تمیز نگه دارید؛ ژورنال اصلی و شاتون را تمیز و بوشها را از خراش حفظ کنید؛ بوشهای اصلی و شاتون را مطابق شمارهٔ سیلندر و بدون خطا نصب کنید. سطح اتصال میللنگ و فلایویل باید عاری از پلیسه و آسیب باشد؛ پین موقعیتیاب را در سوراخ جلوی میللنگ تا انتها بکوبید و پیچهای فلایویل را سفت کنید.
پیچ فلایویل (12M26): مرحلهٔ اول ۳۰۰ N·m، مرحلهٔ دوم ۳۵±۷۰۰ N·m. لقی محوری میللنگ: 0٫1~0٫346 میلیمتر. پیچ پولی میللنگ (۶ عدد M14×75 و ۲ عدد M14×65، بهصورت ضربدری): ۲۲۰ N·m. پیچ ضربهگیر (۶ عدد M12×30، ضربدری): ۱۴۰ N·m.
راهنمای شکل ۴-۲۰: ۱ـ پیچ فلنج M16×75، ۲ـ پیچ فلنج M14×65، ۳ـ پولی میللنگ، ۴ـ ضربهگیر، ۵ـ پیچ فلنج M12×30، ۶ـ دستگاه گرداننده (Turning device).
۴ـ۴ـ۲ پیستون و شاتون
قطعات اصلی: پیستون، بدنهٔ شاتون، رینگها، گژنپین، پیچهای شاتون، کلگی شاتون، بوش یاتاقان شاتون و خارها. بازکردن: کربن بالای سیلندر را با احتیاط پاک کنید؛ پیستون را به نقطهٔ مرگ پایین ببرید و پیچ و کلگی شاتون را باز کنید؛ سپس به نقطهٔ مرگ بالا برده و پیستون را با چکش چوبی بیرون بزنید (مراقب گیرکردن انتهای بزرگ شاتون به بلوک باشید)؛ بوش و کلگیها را بهترتیب اصلی بچینید. خارهای داخلی دو طرف پیستون را با خارجمعکن باز و گژنپین را بیرون بزنید؛ شمارهگذاری کنید. رینگها (دو رینگ کمپرس و رینگ روغن) را با انبر رینگ باز و علامت بزنید.
بازرسی: انتهای بزرگ و کوچک شاتون عاری از پلیسه و آسیب؛ بدون ترک/تغییرشکل/تغییر رنگ اطراف سوراخ روغن بوش؛ یک سر پیچ شاتون و سمت پیستون رو به فلایویل را با شمارهٔ سیلندر علامت بزنید؛ سطح و حفرهٔ داخلی پیستون، رینگ و گژنپین بدون پلیسه و ضربه؛ برای یک موتور، علامت گروه وزنی «G» باید برای همهٔ پیستونها و شاتونها یکسان باشد؛ شمارهٔ تطبیق بدنه و کلگی شاتون باید یکی باشد.
دهانهٔ رینگ اول با خط مرکزی گژنپین ۳۰° انحراف؛ دهانهٔ رینگ دوم نسبت به رینگ اول ۱۲۰°؛ دهانهٔ رینگ روغن نسبت به رینگ اول و دوم هر کدام ۱۲۰° (روی عمودمنصف خط مرکزی گژنپین). سمت «TOP» رینگ رو به بالا و رینگ باید در شیار آزادانه بچرخد.
نصب: بلوک را روی دستگاه چرخان قرار دهید (سوراخ مشاهده رو به بالا)؛ دیوارهٔ آستین، بازوی لنگ و مجموعهٔ پیستون-شاتون را تمیز و روغن تمیز بزنید؛ زاویهٔ دهانهٔ رینگها را تنظیم و بوش راهنما را روی پیستون بگذارید؛ هر سیلندر را به نقطهٔ مرگ بالا برده و مجموعه را در آستین مربوط پایین بیاورید؛ سوراخ روغن پیستون رو به نازل باشد؛ پس از مونتاژ، دهانهٔ پیچ شاتون رو به سوراخ مشاهده باشد و شمارهها جابهجا نشوند؛ بوشها را نصب، پیچها را پیشسفت و متقارن سفت کنید و مهر رنگ بزنید. لقی محوری شاتون: 0٫2~0٫346 میلیمتر.
به رزوه و سطح اتکا روغن بزنید و یکدرمیان و یکنواخت سفت کنید: مرحلهٔ ۱ = ۷۰ N·m، مرحلهٔ ۲ = ۲۰۰ N·m، مرحلهٔ ۳ = ۳۰±۳۵۰ N·m.
۴ـ۵ مکانیزم سوپاپ
۴ـ۵ـ۱ اسبک (Rocker arm)
اسبک یک اهرم دوبازویی است که جهت نیروی میلتایپت را تغییر و به ساقهٔ سوپاپ اعمال میکند. بازرسی پیش از بازکردن: تغییرشکل/شکست/ترک اسبک؛ چرخش روان با چرخاندن میللنگ؛ اندازهگیری لقی هر سوپاپ. بازکردن: پیچ نشیمن اسبک را شل، اسبک را برداشته و علامت بزنید. بازرسی: ترک ظاهری، سایش/خراش سوراخها، سطح تماس اسبک و پل سوپاپ، سایش ساچمهپین، و باز بودن مجاری روغن.
نشیمن اسبک را با پیچ ششگوش (بوسهای نشیمن روبهروی هم) شل ببندید؛ پرچهای خودبهخودبند دو سر شفت را نصب؛ اسبک هوا/اگزوز و بوش را روی شفت بگذارید؛ لقی محوری بوش اسبک: 0٫4~0٫6. پیچ نشیمن شفت اسبک را تا ۵۴ N·m سفت کنید. هر سیلندر را به نقطهٔ مرگ بالا برده و لقی سوپاپ را تنظیم کنید: لقی سوپاپ هوا ۰٫۳ و اگزوز ۰٫۳ میلیمتر. (لقی محوری بوش اسبک M26: 0٫1~0٫25.)
باز شدن سوپاپ هوا: ۵°±۳۴° پیش از نقطهٔ مرگ بالا · بسته شدن سوپاپ هوا: ۵°±۴۰° پس از نقطهٔ مرگ پایین · باز شدن سوپاپ اگزوز: ۵°±۷۰° پیش از نقطهٔ مرگ پایین · بسته شدن سوپاپ اگزوز: ۵°±۳۴° پس از نقطهٔ مرگ بالا.
۴ـ۵ـ۲ میلبادامک (Camshaft)
میلبادامک شامل ژورنال اصلی و بادامکهای هوا/اگزوز است و سوپاپها را مطابق توالی و زمانبندی باز/بسته میکند. M26 از حالت تمامتکیهگاه (full-support) استفاده میکند تا تغییرشکل میلبادامک بر زمانبندی اثر نگذارد. بازکردن: میللنگ را بچرخانید تا چرخدندهٔ تایمینگ در نقطهٔ مرگ بالای سیلندر ۱ باشد؛ چرخدنده، بوش و میلبادامک را با احتیاط باز کنید.
| ژورنال | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ |
|---|---|---|---|---|---|
| لنگی مجاز (mm) | 0٫06 | 0٫08 | 0٫10 | 0٫08 | 0٫06 |
نصب: سوراخ میلبادامک را تمیز و به بوش روغن بزنید؛ میلبادامک را با بوش راهنما با احتیاط داخل کنید؛ بوش (صفحهٔ ضربهگیر) را با چسب رزوه 242 روی سه پیچ M8 ببندید (شیار روغن صفحه رو به کارتر/جلوی موتور)؛ چند دور بچرخانید و لقی محوری 0٫1~0٫25 میلیمتر را تأیید کنید.
۴ـ۵ـ۳ چرخدندههای تایمینگ
بازکردن: ابتدا متعلقات جلو (پمپ آب و پولی) و صفحهٔ درپوش جلو را باز کنید؛ علامت روی پیچ نصب چرخدندهٔ تایمینگ میلبادامک را بررسی کنید؛ شش پیچ M10 را باز و مجموعهٔ چرخدندهٔ تایمینگ میلبادامک و چرخدندهٔ میانیِ پمپ انژکشن را جدا کنید. هنگام مونتاژ، علائم زمانبندی چرخدندهها را تراز کنید.
۴ـ۵ـ۳ (ادامه) — نصب و زمانبندی چرخدندهها
بازرسی: رزوهٔ سالم پیچها و نبود اثر برش روی ساق پیچ؛ سطوح بدون پلیسه/چربی/آسیب؛ چرخدندهها بدون ترک، دندانهٔ شکسته و حفرهدارشدن سطح دندانه. نصب و زمانبندی: ابتدا پمپ روغن و میللنگ نصب میشوند؛ چرخدندهٔ میلبادامک و چرخدندهٔ میانی پمپ انژکشن را با ۶ پیچ M10 بههم ببندید و علامت «N» هر دو را تراز کنید؛ میللنگ را بچرخانید تا علامت «·» چرخدندهٔ میللنگ روی صفحهٔ عمودی قرار گیرد، سپس مجموعهٔ میلبادامک را نصب و علامت «N» چرخدندهٔ میلبادامک را با علامت «·» چرخدندهٔ میللنگ تراز کنید.
بکلش چرخدندهٔ میللنگ و میلبادامک: 0٫09~0٫15. بکلش چرخدندهٔ میانی و چرخدندهٔ پمپ سوخت: 0٫08~0٫125. گشتاور (با چسب رزوه): چرخدندهٔ میانی ۵±۷۵، چرخدندهٔ میلبادامک ۵±۷۰، چرخدندهٔ پمپ انژکشن ۵±۶۵ N·m. زاویهٔ آوانس تأمین سوخت را در نقطهٔ مرگ بالای احتراق سیلندر ۱ تنظیم کنید.
۴ـ۶ سیستم هوا و اگزوز
مسیر هوا: هوای فیلترشده به توربوشارژر میرود؛ هوای شارژشده از توربو از اینترکولر عبور میکند؛ سپس به لولهٔ هوا و سوپاپ هوا میرسد. مسیر اگزوز: گاز سوخته از سوپاپ اگزوز به لولهٔ اگزوز، سپس به توربین توربوشارژر و در نهایت از دهانهٔ خروج توربو تخلیه میشود. فیلتر هوا: حداکثر مقاومت ورودی ۷ کیلوپاسکال (فقط در دور نامی و بار کامل بررسی شود). شیلنگ هوا را از نظر کهنگی، ترک و شلبودن بست بررسی کنید.
۴ـ۶ـ۲ سیستم توربوشارژر
نگهداری روزانه: شلبودن لولهٔ رابط توربو و موتور، نشت هوا/روغن و شلبودن پیچهای توربو را بررسی و رفع کنید. نگهداری دورهای: پروانهٔ کمپرسور را آرام با دست بچرخانید؛ چرخش بیش از یک دور نشانهٔ سالمبودن است (توقف فوری = سایش غیرعادی یاتاقان یا تداخل). با ساعت اندازهگیری، جابهجایی محوری روتور را بسنجید: باید 0٫088~0٫118 میلیمتر باشد (خارج از این، صفحهٔ یاتاقان ضربهای ساییده است). لقی شعاعی پروانهٔ کمپرسور و حلزونی: 0٫4~0٫8 میلیمتر (اندازهگیری در حالت سرد توربو).
باز/بست مجدد: پیچهای حلزونی کمپرسور را باز و حلزونی را آرام با چکش لاستیکی بیرون بکوبید (برخورد پرهها با بدنه یا شلکردن مهرهٔ سرشفت ممنوع)؛ آلودگی را با بنزین پاک کنید؛ هنگام نصب مجدد، پیچها را تا ۱۵ N·m سفت کنید؛ بازکردن قطعات شفت توسط متخصص انجام شود.
دستورالعملهای نصب توربوشارژر
۱) توربو باید درست نصب شود بهطوریکه خروجی روغن بدنهٔ میانی رو به پایین باشد (در موارد خاص شیب تا حداکثر ۳۰°). ۲) روغنکاری توربو از مسیر روغن موتور تأمین میشود؛ فیلتر ظریف بالادست از ورود ذرات بزرگتر از ۱۵ میکرون جلوگیری میکند. ۳) قطر داخلی لولهٔ ورودی روغن بیش از ۱۳ میلیمتر و نزدیک خروجی پمپ روغن؛ معمولاً به اتصال لولهٔ ورودی روغن و توربو چسب نزنید؛ قطر داخلی لولهٔ برگشت روغن بیش از ۲۶ میلیمتر و با شیب تدریجی به کارتر. ۴) حجم لولهٔ هوای ورودی تا حد امکان زیاد (کاهش پالس فشار). ۵) سطح مقطع لولهٔ اگزوز با مجموع سطح مقطع دهانهٔ اگزوز سیلندرها هماهنگ. ۷) موتور باید به ابزار اندازهگیری دمای اگزوز بالادست توربین، فشار شارژ، دما/فشار روغن و دور توربو، و هشدار دمای بالای روغن و فشار پایین مجهز باشد. ۹) لولهٔ هواکش کارتر نباید به ورودی توربو وصل شود (مگر با جداکنندهٔ مؤثر روغن/گاز).
جدول ۴-۱۴ — عیوب رایج توربوشارژر و رفع آنها
| علامت | علت | رفع عیب |
|---|---|---|
| کاهش توان یا دود سیاه | گرفتگی فیلتر هوا؛ آلودگی پروانه/حلزونی کمپرسور | تمیزکردن فیلتر و پروانه/حلزونی |
| فشار برگشتی بالا (تغییرشکل/گرفتگی اگزوز)؛ نشت لولهٔ کمپرسور/توربین؛ سایش یاتاقان شناور | رفع نشتی/گرفتگی؛ تعویض یاتاقان | |
| چرخش ناروان یا توقف روتور | آسیب/گریپاژ یاتاقان (روغنرسانی ناکافی)؛ خرابی رینگ آببند؛ رسوب کربن؛ سایش صفحهٔ ضربهای؛ ورود جسم خارجی؛ تغییرشکل توربو | تمیزکردن مسیر روغن/تعویض روغن یا یاتاقان؛ تعویض رینگ؛ تمیزکاری؛ بررسی محل نصب |
| نشت روغن و دود آبی | سایش رینگ و شیار آببند؛ سایش بوش شفت (یاتاقان شناور)؛ گرفتگی/تغییرشکل لولهٔ برگشت؛ دور آرام طولانی | تعویض؛ رفع گرفتگی؛ کاهش زمان دور آرام |
| صدا/لرزش غیرعادی | خمش روتور یا تغییرشکل پرهها؛ تماس پره و بدنه (آسیب یاتاقان)؛ رسوب کربن روتور؛ نشت لوله | تعویض و بالانس دینامیک؛ تعویض یاتاقان/توربو؛ تمیزکاری |
| دود سفید | جریان روغن به سمت توربین (گرفتگی لولهٔ برگشت)؛ سایش زیاد رینگ آببند (سایش یاتاقان) | تعمیر/تعویض لولهٔ روغن؛ بازکردن و تعمیر توربو |
جدول ۴-۱۵ — مشخصات اصلی توربوشارژر سری J135A
| مشخصه | مقدار | واحد |
|---|---|---|
| بازده کلی توربوشارژر | 0٫56~0٫60 | — |
| قطر پروانهٔ کمپرسور | Φ122 | mm |
| دور نامی (در توان نامی موتور) | 75000 | r/min |
| حداکثر دور مجاز | 82500 | r/min |
| نسبت تراکم نامی | 3٫3 | — |
| دبی نامی | 0٫74 | kg/s |
| دمای ورودی توربین | کمتر از ۷۰۰ | ℃ |
| فشار خروجی توربین | کمتر از ۳ | kPa |
| فشار ورودی روغن | 0٫2~0٫4 | MPa |
| حداقل فشار مجاز روغن | بیش از ۰٫۱۵ | MPa |
| دمای ورودی/خروجی روغن | بیش از ۴۰ / کمتر از ۱۲۰ | ℃ |
| ابعاد کلی | Φ440×350 | mm |
| جرم | 1±42 | kg |
| گرید روغن | 40CD+ | — |
جدول ۴-۱۶ — لقیهای مونتاژ توربوشارژر J135A
| مشخصه | لقی (mm) |
|---|---|
| لقی جلوی پروانهٔ کمپرسور | 0٫505~1٫075 محوری / 0٫467~0٫995 عمودی |
| لقی پشت پروانهٔ کمپرسور | 0٫59~0٫98 |
| لقی جلوی پروانهٔ توربین | 0٫801~1٫319 محوری / 0٫538~0٫886 عمودی |
| لقی پشت پروانهٔ توربین | 0٫74~1٫148 |
| لنگی محوری روتور | 0٫088~0٫118 |
| لقی شعاعی پروانه و بدنهٔ کمپرسور | 0٫4~0٫8 |
| لقی شعاعی پروانهٔ توربین و پوستهٔ توربین | 0٫5~0٫9 |
۴ـ۶ـ۳ توربوشارژر — قطعات و باز/بست
قطعات (شکل ۴-۳۵): ۱ پوستهٔ توربین، ۲ درپوش پیچی، ۳ اورینگ، ۴ پوش عایق حرارتی، ۵ بست توربین، ۶ صفحهٔ فشار حلزونی، ۷ صفحهٔ پشت کمپرسور، ۸ حلزونی کمپرسور، ۹ اورینگ لاستیکی، ۱۰ واشر مهره، ۱۱ پیچ صفحهٔ پشت، ۱۲ صفحهٔ مانع روغن، ۱۳ پروانهٔ کمپرسور، ۱۴ شفت توربین، ۱۵ مهرهٔ سرشفت، ۱۶ پرتابگر روغن، ۱۷ بوش شفت، ۱۸ رینگ آببند، ۱۹ بدنهٔ یاتاقان، ۲۰ پیچ M8، ۲۲ صفحهٔ یاتاقان ضربهای، ۲۴ صفحهٔ ضربهای، ۲۵ یاتاقان شناور، ۲۶ خار یاتاقان شناور، ۲۷ درپوش فرایند.
حد سایش چرخش محوری روتور: 0٫09 میلیمتر؛ حد سایش چرخش شعاعی روتور: 0٫17 میلیمتر.
هنگام بازکردن پروانهٔ کمپرسور، مهرهٔ سرشفت رزوهٔ چپگرد (left-hand) دارد؛ به جهت بازکردن دقت کنید. پیش از بازکردن، زاویهٔ نصب نشیمن توربین/یاتاقان/کمپرسور را علامت بزنید (وابسته به شرایط نصب موتور).
۴ـ۶ـ۳ (ادامه) — تمیزکاری، بازرسی و مونتاژ توربوشارژر
تمیزکاری: پیش از تمیزکاری، هر قطعه را از نظر گریپاژ، سایش، جسم خارجی و رسوب کربن بررسی کنید. شفت توربین و محفظه را در بشکه با شویندهٔ استاندارد کربن بجوشانید تا رسوب نرم شود؛ با کاردک پلاستیکی یا برس سخت بردارید (هرگز برس فلزی یا تیغهٔ تیز بهکار نبرید — رسوب باقیمانده موجب نابالانسی شفت میشود). سایر قطعات را با گازوئیل بشویید و مجاری روغن را با هوای فشرده تمیز کنید.
پرتابگر روغن، شیار آببند G1/G2: RHF5 و RHB51 = 1٫31/1٫11؛ RHB31 = 1٫04/0٫84 mm.
عرض یاتاقان ضربهای J: RHF5 و RHB51 = 3٫98؛ RHB31 = 3٫58 mm.
یاتاقان شناور قطر خارجی/داخلی (D/C): RHF5 و RHB51 = 12٫31/8٫04؛ RHB31 = 9٫93/6٫29 mm.
قطر داخلی نشیمن یاتاقان B: RHF5/RHB51 = 12٫42؛ RHB31 = 10٫01 mm. موقعیت رینگ آببند سمت توربین F: RHF5/RHB51 = 15٫05؛ RHB31 = 11٫03 mm.
ابعاد نصب رینگ آببند کمپرسور H1/H2: RHF5/RHB51 = 12٫45/10٫05؛ RHB31 = 10٫04/8٫01 mm. حد سایش شفت توربین: بیش از 0٫011 mm → تعویض.
پیچ M3 یاتاقان ضربهای و صفحهٔ آببند: 0٫1±1٫3 N·m. مهرهٔ سرشفت (رزوهٔ چپگرد): 0٫2±2٫0 N·m. پیچ M8 صفحهٔ نگهدارندهٔ توربین: 10±285 N·m. پیچ M8 صفحهٔ نگهدارندهٔ کمپرسور: 15±48 N·m. ضخامت چسب مایع آببند: 0٫1~0٫2 mm. هنگام مونتاژ، رینگهای آببند (۱ توربین، ۱ بزرگ و ۱ کوچک کمپرسور) و پیچهای M3 با نو تعویض شوند.
معیار تست چرخش روتور پس از مونتاژ: چرخش محوری — RHF5/RHB51: 0٫03~0٫06؛ RHB31: 0٫022~0٫053 mm. چرخش شعاعی — RHF5/RHB51: 0٫08~0٫13؛ RHB31: 0٫061~0٫093 mm. اگر مطابق مشخصات نبود، خطای مونتاژ یا قطعهٔ نادرست است؛ دوباره مونتاژ کنید.
دستور نصب توربو به موتور
روانکاری: پیش از نصب، روغن نو از دهانهٔ پُرکن بریزید و شفت را با دست بچرخانید تا یاتاقانهای شناور و ضربهای روغنکاری شوند؛ لولههای ورودی/برگشت روغن را شستوشو و از نظر ترک و جسم خارجی بررسی کنید. هوا: لولهٔ ورودی را از آلودگی پاک و آببند کنید. اگزوز: پیچ و مهرهٔ اگزوز از فولاد مقاوم حرارت است (از پیچ معمولی استفاده نکنید) و هنگام بستن، ضدگریپاژ بمالید.
۴ـ۷ سیستم سوخت
اجزا (شکل ۴-۴۰): ۱ انژکتور، ۲ پمپ تحویل سوخت دندهای، ۳ پمپ انژکشن، ۴ پمپ تحویل دستی، ۵ سلونوئید قطع سوخت، ۶ و ۷ صافی سوخت، ۸ مخزن سوخت.
هنگام سرویس سیستم سوخت، نهایت تمیزی را رعایت کنید؛ ورود آلودگی به لوله موجب گرفتگی و سایش قطعات بسیار دقیق (نازل انژکتور، سوزن سوپاپ، پلانجر پمپ) میشود.
عملکرد اجزا: صافی سوخت ذرات درشت را فیلتر و آب را جدا میکند؛ پمپ تحویل با ایجاد مکش، سوخت را از مخزن به صافی و سپس به فیلتر ظریف میرساند؛ فیلتر ظریف ذرات ریز را میگیرد؛ پمپ انژکشن سوخت کمفشار را به سوخت فشار قوی تبدیل و مطابق توالی احتراق به انژکتورها میفرستد؛ انژکتورها سوخت فشار قوی را در سیلندرها میپاشند.
۴ـ۷ـ۲ فیلتر سوخت
سطح آب در آبجمعکن صافی را بررسی و هر ۱۰۰ ساعت آب را تخلیه کنید. المان فیلتر سوخت را هر ۴۰۰ ساعت تعویض کنید.
مونتاژ/تعویض: المان صافی و فیلتر ظریف را با آچار باز و نشیمنها را تمیز کنید؛ به واشر آببند المان نو روغن بزنید؛ المان را با دست تا تماس آببند با سطح ببندید، سپس ۳/۴ تا ۱ دور با آچار سفت کنید؛ پیچ هواگیری صافی را شل و با پمپ دستی سوخت بزنید تا سوخت سرریز شود؛ پیچ توخالی خروجی فیلتر ظریف را شل و با پمپ دستی سوخت بزنید تا سرریز شود، سپس پیچ را سفت کنید.
۴ـ۷ـ۳ پمپ انژکشن (P10)
پمپ P10 یک پمپ انژکشن خطیِ تقویتشده با حجم کم و ظرفیت تأمین سوخت بالا است که از بدنه، سیستم پمپاژ، مکانیزم کنترل حجم سوخت و مکانیزم محرک تشکیل شده است.
بدنه: فلنج معلق و کاملاً بسته از آلیاژ آلومینیوم دایکست، با فاصلهٔ سیلندر ۴۰، استحکام و سفتی بالا؛ در روانکاری اجباری، دارای سوراخ ورودی/برگشت روغن است. سیستم پمپاژ: ساختار معلق؛ بوش پلانجر در سوراخ نصب بدنه معلق است و پلانجر، کوپلینگ سوپاپ خروج سوخت، فنر و واشر آن در بوش با نشیمن تثبیت میشوند؛ بوش دو اورینگ برای آببندی کمفشار و سوراخ کلیهای برای تنظیم حجم غیریکنواخت میان سیلندرها دارد؛ واشر بین بوش و بدنه، پیشحرکت و زاویهٔ تأمین سوخت را تنظیم میکند؛ کوپلینگ سوپاپ خروج، لولهٔ فشار قوی را از محفظهٔ پلانجر جدا میکند تا از برگشت سوخت جلوگیری شود. کنترل حجم سوخت: با میلهکشش و بوش کنترل پلانجر؛ میلهکشش با گاورنر رانده میشود و موقعیت نسبی پلانجر و بوش را تغییر میدهد. مکانیزم محرک: از میلبادامک، مجموعهٔ غلتکی، فنر پلانجر و کاسهفنر بالا تشکیل شده؛ میلبادامک با یاتاقان غلتکی بدون رینگ داخلی، یاتاقان مخروطی دوردیفه و ۱~۲ یاتاقان میانی در محفظه تثبیت میشود.
گاورنر برقی (Electric speed regulator)
گاورنر برقی شامل عملگر الکترومغناطیسی، کنترلکنندهٔ دور و سنسور دور است: عملگر روی انتهای عقب پمپ سوخت، سنسور دور روی درپوش فلایویل، و کنترلکننده معمولاً در تابلوی کنترل نصب میشود. (اجزا: کنترلکنندهٔ دور، سنسور دور، دکمهٔ تست، پتانسیومتر تنظیم دور، کلید دور آرام/نامی، کلید برق، باتری کنترل، فلایویل اندازهگیری دور.)
بازکردن پمپ: ابتدا گرد و آلودگی بیرونی را پاک و دادههای تنظیم را ثبت کنید؛ پمپ را روی میز مخصوص ببندید؛ عملگر الکترومغناطیسی را باز کنید؛ مهرهٔ بوش پلانجر را شل و بوش (همراه کوپلینگ سوپاپ خروج، فنر و واشر) را بیرون بیاورید؛ پیچهای موقعیت میلهکشش را شل و پلانجر را با چرخش و کشیدن به بالا بیرون بیاورید (هر پلانجر در بوش خودش، بدون جابهجایی)؛ بوش کنترل پلانجر را بردارید؛ میلبادامک را بچرخانید تا غلتک در نقطهٔ مرگ پایین باشد، کاسهفنر را فشار دهید و خار فنری، کاسهفنر بالا، فنر پلانجر و مجموعهٔ غلتکی را بردارید؛ درپوش یاتاقان سر محرک و پیچ یاتاقان میانی را باز و میلبادامک را خارج کنید.
۴ـ۷ـ۳ (ادامه) — بازرسی، مونتاژ و نصب پمپ انژکشن
بازرسی قطعات: قطعات را با بنزین تمیز و سایش/آسیب را بررسی کنید؛ همهٔ واشرها، اورینگها، کاسهنمدها و خارهای فنری را تعویض کنید. کوپلینگ پلانجر: در صورت آسیب/سایش/تغییر رنگ شیار مارپیچ یا چرخش بیشازحد سریع یا گیرکردن، تعویض کنید. کوپلینگ سوپاپ خروج، مجموعهٔ غلتکی، میلبادامک، یاتاقانها، فنرها، میلهکشش و بوش کنترل، بدنه: در صورت سایش/آسیب/خمش/ترک تعویض شوند.
مهرهٔ فلنج بوش پلانجر: 45~50 N·m. نشیمن تثبیت سوپاپ خروج سوخت: 120 N·m. مقاومت لغزشی استاتیک میلهکشش پس از مونتاژ: حداکثر ۳۰۰ گرم. توپی (هاب) پمپ سوخت با چسب 242: 250~300 N·m (در نقطهٔ مرگ بالای تراکم سیلندر B6). پیچ تثبیت پمپ به بلوک: M10×95 گرید 10.9. زاویهٔ آوانس را با تنظیم اتصال هاب/کوپلینگ میزان کنید.
سیمکشی گاورنر (شکل ۴-۴۷): ۱ کنترلکنندهٔ دور، ۲ عملگر الکترومغناطیسی، ۳ کابل عملگر، ۴ کابل سنسور، ۵ سنسور دور، ۶ باتری کنترل، ۷ فیوز، ۸ کلید برق، ۹ پتانسیومتر تنظیم، ۱۰ کلید Droop، ۱۱ کلید دور آرام/نامی. ورودیها: ولتاژ تنظیم دور، دور آرام هنگام بستهبودن، Droop هنگام بستهبودن، تغذیهٔ کمکی (۱۰ ولت).
عیبیابی پمپ انژکشن و گاورنر (خلاصه)
| حالت | علل و رفع (نمونه) |
|---|---|
| استارت دشوار | زاویهٔ آوانس نادرست (تنظیم مجدد)؛ هوا در سیستم (هواگیری)؛ خرابی پمپ تحویل (نشت اتصال، خرابی سوپاپ یکطرفه، سایش پیستون، گرفتگی صافی)؛ سوخت استارت ناکافی؛ سایش/گرفتگی کوپلینگ پلانجر؛ گرفتگی نازل؛ فشار باز شدن کم نازل؛ گرفتگی فیلتر؛ ضعف باتری گاورنر؛ نصب بد یا کابل پارهٔ سنسور دور؛ گیرکردن لینک عملگر/شانهٔ پمپ؛ پارگی کابل عملگر |
| توان ناکافی | زمانبندی زود/دیر پاشش؛ حجم پاشش کم؛ نشت انژکتور؛ سایش پلانجر؛ پاشش بد نازل (تنظیم/تعمیر/تعویض) |
| دور ناپایدار | تنظیم نادرست کنترلکننده (تنظیم پتانسیومتر پایداری و بهره)؛ لقی محوری زیاد میلبادامک؛ غیریکنواختی تأمین سوخت؛ مقاومت زیاد میلهکشش؛ خطای فاصلهٔ زاویهای؛ روغن زیاد در عملگر |
| دورگرفتن ناگهانی (Galloping) | بهرهٔ کم/کنترلکنندهٔ معیوب؛ عدمتطابق صفر تأمین سوخت؛ خطای سیگنال سنسور دور؛ گرفتگی میلهکشش؛ شکست فنر پلانجر. توجه: در صورت دورگرفتن، فوراً خط سوخت را قطع و مجرای هوای ورودی را مسدود کنید تا موتور متوقف شود |
| توقف ناگهانی | قطع تغذیهٔ گاورنر (تأمین پیوسته برق)؛ قطع سوخت (بررسی مخزن/پمپ/لوله)؛ تماس بد کابل؛ گرفتگی پلانجر؛ گریپاژ نازل؛ شکست فنر پلانجر |
۴ـ۸ سیستم خنککاری
این موتور از گردش مایع در یک مدار بسته استفاده میکند. ترموستات گردش اصلی و فرعی را کنترل میکند: در دمای پایین مایع، ترموستات بسته است و مایع از مسیر کنارگذر به پمپ آب برمیگردد (گردش فرعی، بدون عبور از رادیاتور)؛ در دمای بالا، ترموستات باز میشود و مایع از رادیاتور عبور میکند (گردش اصلی).
۴ـ۸ـ۲ ترموستات
ترموستات خودکار را در ظرف آب قرار دهید و پس از گرمکردن، دما را اندازه بگیرید و با مقادیر جدول مقایسه کنید. ارتفاع بازشدگی در دمای کامل: حداقل ۹٫۵ میلیمتر در ۸۷ درجه.
۴ـ۸ـ۳ پمپ آب
مدل 12M26 از دو پمپ آب متقارن در دو طرف موتور استفاده میکند که با تسمهٔ Poly-V رانده میشوند؛ کشندهٔ خودکار تسمه روی بلوک تثبیت است. بازکردن: آلترناتور کوچک، فن، تسمه و پولی، پمپ خنککاری و ترموستات را باز کنید. احتیاط: یاتاقان پمپ را از نظر صدای غیرعادی، گیرکردن، لقی و نشت آب بررسی و اورینگ را با نو تعویض کنید.
۴ـ۸ـ۴ فن
این موتور از فن فولادی با درایو صلب استفاده میکند؛ بسته به نیاز، فن معکوس (reverse) برای خنککاری بهتر بهکار میرود. بازکردن: با آچار ۱۴ میلیمتری، شش پیچ ششگوش را باز و فن را بردارید. نصب: پیچها را بهترتیب سفت کنید — پیچ M14 گرید 10.9، گشتاور ۱۹۰ N·m (فن: ۱ عدد، پیچ ششگوش، ۶ واشر فنری استاندارد، ۶ واشر تخت). پرچها را از نظر شلبودن و پرهها را از نظر خمش بررسی کنید؛ تسمهٔ Poly-V را از نظر ترک/خراش بررسی و در صورت لزوم تعویض کنید.
۴ـ۹ سیستم روانکاری
اجزا (شکل ۴-۵۷): ۱ کارتر، ۲ درپوش تخلیه، ۳ گیج روغن، ۴ صافی، ۵ پمپ روغن، ۶ شیر محدودکنندهٔ فشار، ۷ لولهٔ روغن، ۸ خنککن روغن، ۹ فیلتر گریز از مرکز، ۱۰ فیلتر، ۱۱ شیر تنظیم فشار، ۱۴ نازل خنککاری پیستون، ۱۵ بوش میلبادامک، ۱۶ بوش یاتاقان اصلی، ۱۷/۱۸ بوش شاتون، ۱۹ لولهٔ روغن اسبک، ۲۰/۲۱ لولهٔ ورود/برگشت روغن پمپ انژکشن، ۲۳/۲۴ لولهٔ ورود/برگشت روغن توربو، ۲۵ گیج فشار، ۲۶ سنسور فشار، ۲۷ سوئیچ فشار.
سیستم روانکاری از نوع تحتفشار است؛ پمپ روغن دندهای در پایینترین نقطه قرار دارد و از جلوی میللنگ رانده میشود. چرخدندههای تایمینگ با روانکاری پاششی و پیستونها با پاشش روغن خنک میشوند.
۴ـ۹ـ۲ پمپ روغن
بکلش پمپ روغن با چرخدندهٔ میللنگ: 0٫15~0٫2 میلیمتر. پیچ تثبیت پمپ: M12 گرید 10.9، با چسب Loctite 242، گشتاور 5±110 N·m. پس از نصب، چرخش روان پمپ را بررسی کنید (چرخش سفت = خطر سوختن پمپ هنگام کار).
۴ـ۹ـ۳ تنظیم فشار روغن
شیر ایمنی: دو شیر ایمنی سمت راست کارتر (قابلسرویس از دریچهٔ سیلندر ۶)؛ هنگام استارت سرد تا فشار ۱۰ بار را تحمل و فشار روغن مدار را محدود میکنند. شیر کنترل: روی پایهٔ فیلتر روغن؛ فشار روغن مدار را ثابت نگه میدارد و فشار باز شدن آن 0٫2 MPa است.
۴ـ۹ـ۴ و ۴ـ۹ـ۵ فیلترهای روغن
فیلتر گریز از مرکز (۲ عدد): برای تعویض المان، مهرهٔ بالا را شل، فنجان میانی و المان و واشر را بردارید، فنجان و نشیمن را تمیز و المان نو با واشر همراهش نصب کنید؛ فنجان را تا ۲۰ N·m ببندید (بدون تاب). فیلتر روغن (تمامجریان یکبارمصرف، یکی هر طرف موتور): دارای دستگاه ایمنی است که حتی با گرفتگی، روانکاری را حفظ میکند. در هر تعویض روغن، المان را عوض کنید: نشیمن را تمیز، به واشر روغن (نه گریس) بزنید، با دست تا حدود ۳/۴ دور سفت کنید، سطح روغن را بررسی و موتور را پیشروانکاری کنید.
۴ـ۹ـ۶ روغن موتور
نوع روغن: CD 15W/40 یا بالاتر مطابق GB11122. ظرفیت مخزن استاندارد موتور افقی 12M26.2: ۱۱۳ لیتر.
تعویض روغن (با پمپ دستی): پس از توقف موتور، رابط سهراهه را در محل مشخص بگذارید؛ شیر سهراهه را روی «Drain» و کلید پمپ را روی موقعیت ۱ بگذارید؛ کلید «Drain» جعبهٔ فرمان را روی «ON» بگذارید تا کاملاً تخلیه شود، سپس «OFF» کنید؛ شیر سهراهه را روی «Pre-lubricate» بگذارید و روغن تمیز را تا حد بالا اضافه کنید.
۴ـ۹ـ۲ خنککن روغن
موتور دارای دو خنککن روغن در دو طرف است؛ روغن پیش از فیلتر، با مایع خنککنندهٔ موتور خنک میشود. تعویض هستهٔ خنککن: (ابتدا مایع را تخلیه کنید) چهار پیچ M8 لولهٔ ورودی آب را باز و لوله را جدا کنید؛ چهار پیچ درپوشهای ورود/خروج آب را با آچار آلن باز و درپوش و پوسته را بردارید؛ سطوح آببند را تمیز کنید؛ هستهٔ خنککن را باز و داخل پوسته را تمیز کنید؛ هستهٔ نو نصب و درپوشها و لوله را دوباره ببندید. توجه: پیش از سفتکردن پیچها، چسب Loctite 242 به رزوهها بزنید.
۴ـ۱۰ سیستم راهاندازی (Startup)
سیستم استارت شامل باتری (تأمین توسط کاربر)، موتور استارت، سوئیچ استارت و سیمهاست.
مطمئن شوید کسی اطراف موتور نیست؛ همهٔ صفحات حفاظتی سر جای خود باشند؛ هیچ قطعهای با جسمی تماس نداشته باشد (خطر پاشش)؛ مدار توقف خودکار را هرگز غیرفعال نکنید.
پیش از راهاندازی موتور نو یا تازهتعمیرشده، اهرمهای شتاب و توقف پمپ انژکشن را حرکت دهید تا روانبودن تأیید شود؛ میللنگ را چند دور بچرخانید؛ اهرم کنترل دور پمپ را در وسط قرار دهید و برق را روشن کنید. اقدام برای قطع اضطراری سوخت یا هوا (برای جلوگیری از خطر دور اولیه) را آماده کنید. اگر موتور بیش از ۲۴ ساعت خاموش بوده، پیش از استارت پیشروانکاری کنید (کمتر از ۲۴ ساعت لازم نیست).
۲ تا ۳ دقیقه دور آرام کار دهید؛ فشار روغن باید دستکم ۲۰۰ کیلوپاسکال باشد، در غیر این صورت فوراً موتور را خاموش و بررسی کنید. تا دمای مایع کمتر از ۶۰ درجه است، ناگهان با دور بالا و بار سنگین کار نکنید.
۴ـ۱۰ـ۱ راهاندازی و خاموشکردن (پنل کنترل)
کلید را به «۱» بچرخانید تا پنل روشن شود؛ «لامپ هشدار فشار روغن» ۱۰ ثانیه روشن میماند (آزمون خط ایمنی)؛ لامپها و دکمهها را آزمایش کنید؛ کلید را به «START» بچرخانید و رها کنید (خودکار به «۱» برمیگردد). اگر ظرف ۱۰ ثانیه روشن نشد، رها و ۱ دقیقه صبر کنید؛ پس از ۳ تلاش ناموفق، عیب را رفع کنید. خاموشکردن: از توقف زیر بار کامل بپرهیزید؛ بار و دور را کم و ۳ تا ۵ دقیقه دور آرام کار دهید (خنکشدن پیستون، آستین، بوش و توربو)، سپس کلید را به «OFF» بچرخانید.
۴ـ۱۰ـ۲ موتور استارت (Starter)
استارت DC با ولتاژ ۲۴ ولت، جهت چرخش راستگرد و ۱۲ دندانه است. کد مدل استارت: QD (استارت معمولی)، QDJ (کاهنده/reduction)، QDY (مغناطیس دائم)؛ کد ولتاژ ۱=۱۲ ولت و ۲=۲۴ ولت؛ کدهای توان ۱ تا ۹ (از کمتر از ۱ تا بیش از ۸ کیلووات).
سطح اتصال استارت و درپوش فلایویل باید عاری از پلیسه و آسیب باشد. سه پایهپیچ M10×25 را در درپوش فلایویل ببندید؛ استارت را عمود بر سوراخ نصب از روی پایهپیچها عبور دهید و درگیری صحیح پینیون را تأیید کنید؛ با سه مهرهٔ M10 و واشر فنری، استارت را شل ببندید و با آچار ۱۶ میلیمتری بهصورت متقارن تا ۶۴ تا ۷۶ N·m سفت کنید.
| پیچ | گشتاور (N·m) | پیچ | گشتاور (N·m) |
|---|---|---|---|
| M5 | 2~2٫5 | M10 | 13٫5~15٫8 |
| M8 | 8٫4~10٫5 | M12 | 24٫7~27٫5 |
عیبیابی موتور استارت (خلاصه)
| علامت | علل و رفع (نمونه) |
|---|---|
| استارت نمیچرخد، بدون صدا | خرابی سوئیچ استارت؛ سوختن فیوز (در صورت سوختن مجدد، اتصالکوتاه را بیابید)؛ قفل مدار (گیربکس در خلاص نیست)؛ مدار باز استارت → تعویض |
| نمیچرخد اما صدای «کلیک» | ولتاژ پایین باتری (کمتر از ۲۴ ولت → شارژ/تعویض)؛ افت ولتاژ زیاد (افزایش سطح مقطع سیم به ۱٫۵~۲ mm²)؛ برخورد دندانه؛ عیب داخلی (اتصالکوتاه آرمیچر، اکسید کلکتور، سایش ذغال) |
| صدای زیاد/کارکرد منقطع | نصب نادرست و آسیب دنده؛ تخلیهٔ زیاد باتری؛ اتصالکوتاه دور سیمپیچ رله |
| هرزگردی استارت | تغییرشکل/شلبودن دوشاخه؛ شکست/سایش رینگدنده یا لغزش کلاچ یکطرفه → تعمیر/تعویض |
| چرخش دائم استارت | برنگشتن سوئیچ احتراق؛ سوختگی کنتاکت رله؛ آسیب فنر برگشت دوشاخه → تعویض |
ذغال (Brush) وقتی طول باقیماندهاش کمتر از نیمِ طول اولیه شد تعویض شود (طول اولیه: M90=۱۸، M93=۲۰٫۵، M105=۲۱٫۵ mm). سایش کلکتور بیش از ۱ میلیمتر (قطر اولیه: M90=Ø39، M93=Ø35، M105=Ø39). سوئیچ مغناطیسی و رله: عمر ۲ سال (۲۰٬۰۰۰ سیکل استارت). نگهداری: هر بار استارت حداکثر ۱۵ ثانیه و فاصلهٔ دو استارت بیش از ۳۰ ثانیه؛ زیر ۵− درجه پیشگرم کنید؛ پس از روشنشدن فوراً کلید را رها کنید.
۴ـ۱۰ـ۳ عیبیابی سیستم شارژ (Charging)
خرابی شارژ: اگر لامپ شارژ پس از روشنکردن سوئیچ روشن نمیشود، لامپ و مدار تحریک را بررسی کنید (ولتاژ پایانهٔ نشانگر آلترناتور؛ در صورت نبود ولتاژ، لامپ یا مدار را بررسی کنید؛ در غیر این صورت رگولاتور یا روتور معیوب است). ولتاژ خروجی نرمال آلترناتور ۲۷ تا ۲۸٫۵ ولت است. روش پیشنهادی: یک لامپ ۲ واتی بین پایانهٔ B+ و تحریک D+/L وصل و رفتار آن را مشاهده کنید.
| حالت | بررسی و رفع (نمونه) |
|---|---|
| ولتاژ شارژ پایین | ولتاژ B+ باید ۲۷٫۸~۲۸٫۴ ولت باشد؛ سرعت آلترناتور (دور آرام بیبار بیش از ۱۶۰۰، زیر بار سنگین بیش از ۲۰۰۰ دور)؛ کیفیت و کشش تسمه؛ سفتبودن پولی؛ سطح مقطع سیم (≤۳۵A → ≥۶mm²؛ ≤۷۰A → ≥۱۲mm²؛ ≤۱۰۰A → ≥۲۰mm²؛ ≤۱۵۰A → ≥۲۵mm²)؛ ولتاژ فاز (حدود نصف B+)؛ جریان شارژ پس از ۱۰ دقیقه باید به حدود ۱۰A افت کند |
| ولتاژ شارژ بالا | بررسی ولتمتر؛ سیمها و اتصالات و اتصالکوتاه؛ وضعیت باتری؛ ولتاژ فاز؛ در نهایت تعویض رگولاتور/روتور/آلترناتور |
| ولتاژ ناپایدار | شلبودن یا لنگی تسمه (کشش)؛ تماس بد مدار شارژ (سفتکردن)؛ آلودگی رینگ لغزان/سایش ذغال (تمیز/تعویض)؛ آسیب رگولاتور (تعویض) |
| صدای آلترناتور | تغییرشکل براکت؛ شلبودن/لغزش تسمه؛ شلبودن پولی؛ کمبود روغن یا آسیب یاتاقان؛ اتصالکوتاه سیمپیچ استاتور؛ لرزش هستهٔ آهنی |
۴ـ۱۰ـ۴ آلترناتور (Generator)
آلترناتور باید درست و محکم روی موتور نصب شود و شیار پولی آن همصفحه با پولی محرک باشد. کشش تسمه: با اعمال نیروی ۱۵۰ نیوتون (۱۵ kgf) در وسط دو پولی، خیز تسمه ۱۰ تا ۲۰ میلیمتر باشد؛ هر ۲ ماه بررسی کنید (تسمهٔ نو پس از ۵ دقیقه کارکرد دوباره تنظیم شود).
تسمهٔ شل موجب «افت دور» آلترناتور، تولید ناکافی، تخلیهٔ باتری، سوختن استاتور و آسیب یاتاقان میشود. پایانهها را اشتباه وصل نکنید: B+ مثبت (به باتری/بار)، B− خروجی منفی، E اتصالزمین، N نول، W/AC/R خروجی فاز، IG/WL/D+/L لامپ شارژ/تحریک (لامپ ۲ واتی توصیه میشود). پیش از باز/بست آلترناتور و جوشکاری، سیم باتری و آلترناتور را جدا کنید (هنگام جداکردن، اول منفی سپس مثبت؛ هنگام نصب، اول مثبت سپس منفی).
باز/بست و تعمیر آلترناتور باید توسط متخصص انجام شود. پایانهٔ مثبت نباید با بدنه اتصالکوتاه شود. بازکردن: کشندهٔ خودکار را شل و تسمه را از پولی جدا کنید، سپس پیچهای نصب M12 و M10 را باز کنید؛ نصب، معکوس بازکردن است. یاتاقانهای سنگین کاملاً آببند، بینیاز از سرویساند.
پیوستها — گشتاورها و لقیهای مونتاژ
پیوست A — گشتاور توصیهشدهٔ پیچهای استاندارد (N·m)
ضریب اصطکاک ۰٫۱۲۵ (گالوانیزه) و ۰٫۱۴ (پولیششده). مقادیر بهترتیب برای گریدهای استحکام ۶٫۹ / ۸٫۸ / ۱۰٫۹ / ۱۲٫۹.
| اندازهٔ پیچ | ضریب ۰٫۱۲۵ (گالوانیزه) | ضریب ۰٫۱۴ (پولیش) | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 6.9 | 8.8 | 10.9 | 12.9 | 6.9 | 8.8 | 10.9 | 12.9 | |
| M4 | 2٫3 | 2٫7 | 3٫8 | 4٫6 | 2٫4 | 2٫9 | 4٫1 | 4٫9 |
| M5 | 4٫7 | 5٫5 | 8٫0 | 9٫5 | 5٫0 | 6٫0 | 8٫5 | 10 |
| M6 | 8٫0 | 9٫5 | 13٫0 | 16٫0 | 8٫5 | 10 | 14٫0 | 17 |
| M8 | 19 | 23 | 32 | 39 | 21 | 25 | 35 | 41 |
| M10 | 39 | 46 | 64 | 77 | 41 | 49 | 69 | 83 |
| M12 | 67 | 80 | 110 | 135 | 72 | 86 | 120 | 145 |
| M14 | 105 | 125 | 180 | 215 | 115 | 135 | 190 | 230 |
| M16 | 165 | 195 | 275 | 330 | 180 | 210 | 295 | 355 |
| M18 | 225 | 270 | 390 | 455 | 245 | 290 | 405 | 485 |
| M20 | 325 | 385 | 540 | 650 | 345 | 410 | 580 | 690 |
| M22 | 435 | 510 | 720 | 870 | 465 | 550 | 780 | 930 |
| M24 | 560 | 660 | 930 | 1100 | 600 | 710 | 1000 | 1200 |
| M27 | 830 | 980 | 1400 | 1650 | 890 | 1050 | 1500 | 1800 |
| M30 | 1100 | 1350 | 1850 | 2250 | 1200 | 1450 | 2000 | 2400 |
| M8×1 | 21 | 25 | 35 | 42 | 23 | 27 | 38 | 45 |
| M10×1.25 | 41 | 49 | 66 | 82 | 44 | 52 | 73 | 88 |
| M12×1.25 | 74 | 88 | 125 | 150 | 80 | 95 | 135 | 155 |
| M12×1.5 | 70 | 83 | 115 | 140 | 76 | 90 | 125 | 150 |
| M14×1.5 | 115 | 140 | 195 | 235 | 125 | 150 | 210 | 250 |
| M16×1.5 | 175 | 210 | 295 | 350 | 190 | 225 | 315 | 380 |
| M18×1.5 | 255 | 305 | 425 | 510 | 275 | 325 | 460 | 550 |
| M20×1.5 | 360 | 425 | 600 | 720 | 385 | 460 | 640 | 770 |
| M22×1.5 | 480 | 570 | 800 | 960 | 520 | 610 | 860 | 1050 |
| M24×1.5 | 610 | 720 | 1000 | 1200 | 650 | 780 | 1100 | 1300 |
| M27×1.5 | 890 | 1050 | 1500 | 1800 | 970 | 1150 | 1600 | 1950 |
| M30×1.5 | 1250 | 1450 | 2050 | 2500 | 1350 | 1600 | 2250 | 2700 |
پیوست B — گشتاور توصیهشدهٔ پیچهای توخالی (Hollow bolts)
| مشخصه | نوع سر | گشتاور (N·m) |
|---|---|---|
| M8×1 | ششگوش | 1±7 |
| M10×1 | ششگوش | 2±17 (پیچ مسی و واشر ترکیبی کوچک: 2±13) |
| فلنج | 3±20 | |
| M12×1.5 | ششگوش | 3±22 |
| فلنج | 3±28 | |
| M14×1.5 | ششگوش | 3±27 |
| فلنج | 3±32 | |
| M16×1.5 | ششگوش | 3±30 |
| فلنج | 3±36 | |
| M18×1.5 | ششگوش و فلنج | 5±60 |
پیوست C — لقیهای مونتاژ قطعات اصلی موتور (mm)
| ردیف | مشخصه | مقدار نظری |
|---|---|---|
| ۱ | لقی یاتاقان اصلی | 0٫122~0٫202 |
| ۲ | لقی یاتاقان شاتون | 0٫093~0٫167 |
| ۳ | لقی محوری میللنگ (Endplay) | 0٫1~0٫346 |
| ۴ | لقی محوری شاتون | 0٫26~0٫452 |
| ۵ | لقی انتهای کوچک شاتون و گژنپین | 0٫031~0٫081 |
| ۶ | لقی کاری دهانهٔ رینگ (سرد) — رینگ اول | 0٫45~0٫6 |
| رینگ دوم | 0٫75~1 | |
| رینگ روغن | 0٫45~0٫7 | |
| ۷ | لقی گژنپین و نشیمن آن | 0٫01~0٫024 |
| ۸ | لقی ساقهٔ سوپاپ هوا و گاید | 0٫04~0٫07 |
| ۹ | لقی ساقهٔ سوپاپ اگزوز و گاید | 0٫06~0٫09 |
| ۱۰ | فرورفتگی کف سوپاپ هوا نسبت به سطح سیلندر | 0٫60~1٫10 |
| ۱۱ | فرورفتگی کف سوپاپ اگزوز نسبت به سطح سیلندر | 1٫20~1٫70 |
| ۱۲ | بیرونزدگی شانهٔ آستین نسبت به سطح بالای بلوک | 0٫07~0٫13 |
| فرورفتگی شانهٔ آستین نسبت به سطح بالای بلوک | 0٫39~0٫5 | |
| ۱۳ | لقی محوری میلبادامک | 0٫1~0٫25 |
| ۱۴ | لقی یاتاقان میلبادامک | 0٫055~0٫128 |
| ۱۵ | لقی یاتاقان میلبادامک (ضربهای) | 0٫06~0٫119 |
| ۱۶ | لقی تایپت و سوراخ تایپت | 0٫025~0٫066 |
| ۱۷ | لقی قطر خارجی آستین و سوراخ بلوک (بالا) | 0٫014~0٫079 |
| لقی قطر خارجی آستین و سوراخ بلوک (پایین) | 0٫03~0٫095 | |
| ۱۸ | لقی بوش اسبک و شفت اسبک | 0٫017~0٫043 |
| ۱۹ | لقی سوپاپ هوا/اگزوز (سرد) | 0٫3±0٫03 / 0٫3±0٫03 |
| ۲۰ | لقی محوری اسبک | 0٫4~0٫6 |
| ۲۱ | بکلش چرخدندهٔ میللنگ و میلبادامک | 0٫09~0٫20 |
| ۲۲ | بکلش چرخدندهٔ میلبادامک و پمپ آب | 0٫09~0٫15 |
| ۲۳ | بکلش چرخدندهٔ میانی و چرخدندهٔ پمپ انژکشن | 0٫08~0٫125 |
| ۲۴ | بکلش چرخدندهٔ میللنگ و پمپ روغن | 0٫20~0٫25 |
| ۲۵ | بیرونزدگی انژکتور | 1٫87~2٫68 |
| ۲۶ | لقی سنسور دور میللنگ و فلایویل | 0٫5~1٫5 |
این ترجمه شامل تمام محتوای راهنمای تعمیر اصلی Baudouin 12M26 است: فصل ۱ (اطلاعات عمومی)، فصل ۲ (نگهداری)، فصل ۳ (عیبیابی)، فصل ۴ (بازکردن و بستن کامل موتور: سرسیلندر، بلوک، میللنگ، پیستون/شاتون، مکانیزم سوپاپ، توربو، سوخت، خنککاری، روانکاری، استارت و آلترناتور) و پیوستهای A/B/C. همهٔ مقادیر گشتاور، لقی و مشخصات عیناً مطابق اصل حفظ شدهاند.
نکات مهندسی تعمیر — تجربههای میدانی
این بخش حاوی نکات تکمیلی است که تیم فنی نشرنیرو طی سالها تعمیر و اورهال موتورهای سنگین Baudouin سری M در پروژههای ایرانی جمعبندی کرده است. این نکات برای کاهش زمان دانتایم، افزایش کیفیت تعمیر و جلوگیری از خرابیهای دومینویی پس از تعمیر ضروری هستند.
الف. نکات مهندسی برق در تعمیر موتور
۱) سنسورها و کالیبراسیون ECU پس از اسمبل
پس از تعویض هر سنسور (دما، فشار، RPM، Cam/Crank) باید کالیبراسیون اولیه ECU انجام شود. مشاهدهٔ تکنسینهای مجرب: اگر کالیبراسیون انجام نشود، ECU برای ۲۰ تا ۵۰ ساعت اول کار غیربهینه عمل میکند، مصرف سوخت تا ۸ درصد بالاتر میرود و در نهایت ممکن است کدهای خطای کاذب ثبت کند.
۲) کابلکشی Wire Harness — جلوگیری از کابیتولاسیون
در اسمبل مجدد، تمامی Wire Harness باید با Clip استاندارد فیکس شود. ارتعاش موتور ۱۲M26 میتواند در طول ۳ تا ۶ ماه باعث ساییدگی کابل به بدنه و شورت شدن ECU شود. تمام اتصالات Connector باید با گریس دیالکتریک محافظت شوند تا از خوردگی و افت سیگنال جلوگیری شود.
۳) باتری و سیستم استارت در موتور سنگین
موتور 12M26 معمولاً از سیستم استارت دوگانه (دو استارتر موازی) استفاده میکند. در زمان تعمیر، هر دو استارتر باید همزمان کالیبره شوند تا گشتاور یکنواخت بدهند. در غیر این صورت یکی فرسوده میشود و در زمان نیاز Cold Crank Failure رخ میدهد.
ب. نکات مهندسی مکانیک در تعمیر موتور
۱) گشتاوربستن پیچهای اصلی — ترتیب و مراحل
پیچهای Main Bearing Cap و پیچهای سرسیلندر در موتور سنگین V12 باید با ترتیب کارخانهای و در ۳ مرحله (T1: ۳۰%، T2: ۶۰%، T3: ۱۰۰% + زاویهگرد) سفت شوند. مشاهده شده اگر این مراحل رعایت نشود، Head Gasket در طول ۲۰۰ تا ۵۰۰ ساعت کارکرد آب میدهد و کل تعمیر باید تکرار شود.
۲) Lapping و Honing سیلندر — دقت سطح
پس از تعویض پیستون و شاتون، سیلندر باید Honing شود تا سطح آن دقت Cross-Hatch مناسب پیدا کند. زاویه استاندارد ۳۰ تا ۴۵ درجه است. اگر زاویه کمتر باشد، روغن در دیوارهٔ سیلندر نمیماند و فرسایش رینگها سریعتر میشود. اگر بیشتر باشد، مصرف روغن از طریق دیوارهٔ سیلندر افزایش مییابد.
۳) Pre-Lubrication قبل از اولین استارت
پس از تعمیر اساسی، قبل از اولین استارت باید Pre-Lubrication انجام شود — یعنی روغن با پمپ خارجی به مجاری روانکاری موتور تزریق شود تا تمامی یاتاقانها و سطوح اصطکاکی روغنکاری شوند. این کار جلوگیری از فرسایش خشک در اولین چرخش است و ۲۰ تا ۳۰ درصد به عمر یاتاقانها اضافه میکند.
۴) Run-In Period — ۵۰ ساعت اول حیاتی
پس از اورهال، موتور باید ۵۰ ساعت دورهٔ Run-In را با بار کم تا متوسط (۳۰ تا ۷۰%) سپری کند. تجربه نشان داده اگر بلافاصله با بار کامل کار کند، رینگهای پیستون بهخوبی نشست نمیکنند و مصرف روغن بالا و نشت گاز Crankcase تا ۱۵۰۰۰ ساعت ادامه مییابد.
۵) توربوشارژر — Balancing و Oil Drain
توربوشارژر تعمیر شده باید قبل از نصب Dynamic Balancing شود. مهمتر از آن، خط Oil Drain توربو باید با شیب ۲۰ درجه به سمت کارتر روغن باشد. اگر شیب کم باشد، روغن در توربو جمع شده و در حالت خاموش موتور به سمت Turbine Wheel نشت میکند، Coking ایجاد میشود و یاتاقان توربو ظرف چند ماه از کار میافتد.
ج. هشدار ایمنی نهایی
⚠ توجه ایمنی: تعمیر موتور سنگین V12 با وزن نزدیک ۲ تن کاری تخصصی و خطرناک است. این راهنما برای آموزش و مرجع تکنسینهای مجرب تهیه شده و جایگزین آموزشهای رسمی Baudouin نیست. هر گونه اشتباه در گشتاوربستن، Pre-Lubrication یا Run-In میتواند منجر به Catastrophic Failure در ساعات اول کار شود.
پرسشهای متداول دربارهٔ تعمیر موتور Baudouin 12M26
موتور Baudouin 12M26 چه مشخصاتی دارد؟
موتور دیزل ۱۲ سیلندر V شکل، حجم ۲۶ لیتر، با توربوشارژر و اینترکولر. این موتور هستهٔ ژنراتورهای صنعتی Baudouin در رنج توان ۸۱۵ تا ۱۲۵۰ کیلوولتآمپر است و در بیمارستانهای بزرگ، دیتاسنترها و صنایع سنگین کاربرد دارد.
چه زمانی موتور 12M26 نیاز به اورهال دارد؟
اورهال اساسی موتور 12M26 معمولاً بین ۲۰٬۰۰۰ تا ۳۰٬۰۰۰ ساعت کارکرد لازم میشود. نشانههای اورهال: افزایش مصرف روغن، کاهش فشار کمپرشن، افزایش دود اگزوز، صدای غیرعادی و کاهش توان خروجی. تشخیص دقیق با Compression Test و Crankcase Pressure Test انجام میشود.
مراحل گشتاوربستن پیچ سرسیلندر چگونه است؟
پیچهای سرسیلندر موتور سنگین V12 با ترتیب کارخانهای و در ۳ مرحله (T1: ۳۰%، T2: ۶۰%، T3: ۱۰۰% + زاویهگرد) سفت میشوند. عدم رعایت این ترتیب باعث آبدادگی Head Gasket در ۲۰۰ تا ۵۰۰ ساعت کارکرد میشود. جزئیات کامل در راهنمای رسمی.
Pre-Lubrication چیست و چرا ضروری است؟
Pre-Lubrication یعنی روانسازی اولیه موتور با پمپ روغن خارجی قبل از اولین استارت پس از اورهال. این کار باعث رساندن روغن به تمام یاتاقانها و سطوح اصطکاکی میشود و از فرسایش خشک در اولین چرخش جلوگیری میکند. این روش ۲۰-۳۰ درصد به عمر یاتاقانها اضافه میکند.
Run-In Period پس از اورهال چقدر است؟
پس از اورهال، موتور باید ۵۰ ساعت دورهٔ Run-In را با بار کم تا متوسط (۳۰-۷۰%) سپری کند. در این دوره رینگهای پیستون نشست میکنند و قطعات تعمیر شده با هم همخوان میشوند. کار با بار کامل در این دوره میتواند مصرف روغن بالا را تا ۱۵٬۰۰۰ ساعت ادامه دهد.
تعمیر توربوشارژر موتور 12M26 چه نکاتی دارد؟
توربوشارژر تعمیر شده باید Dynamic Balancing شود. خط Oil Drain باید با شیب حداقل ۲۰ درجه به سمت کارتر روغن باشد تا روغن در حالت خاموش به Turbine Wheel نشت نکند و Coking ایجاد نشود. عدم رعایت این موارد عمر توربو را به چند ماه کاهش میدهد.