ترجمهٔ کامل سند رسمی Baudouin/Weichai — راهنمای بهرهبردار موتور دیزل 12M26 گازسوز.
بهروزرسانی فارسی: · مترجم: تیم فنی نشرنیرو
راهنمای فارسی موتور گازسوز بادوین/وایچای (Baudouin/Weichai) 12M26 — بهرهبرداری، نگهداری و نکات مهندسی — ترجمهٔ مستقیم سند رسمی Baudouin. این راهنما تمامی بخشهای ایمنی گاز، نصب، راهاندازی، سیستم سوخترسانی گاز طبیعی/بیوگاز، نگهداری و عیبیابی موتور گازسوز 12M26 موتور 12M26 گازسوز را پوشش میدهد. این موتور هستهٔ ژنراتورهای صنعتی برند بادوین در رنج توان ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلوولتآمپر (بسته به نوع گاز و فشار) است.
خلاصهٔ راهنما
- مدل: 12M26 گازسوز
- رنج توان: ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلوولتآمپر (بسته به نوع گاز و فشار)
- محتوای راهنما: تمامی بخشهای ایمنی گاز، نصب، راهاندازی، سیستم سوخترسانی گاز طبیعی/بیوگاز، نگهداری و عیبیابی موتور گازسوز 12M26
فهرست مطالب
فهرست مطالب راهنما
- ۱. فصل ۱ — ساختار و مشخصات موتور
- ۲. فصل ۲ — سیستم کنترل موتور گازسوز
- ۳. فصل ۳ — نصب و بهرهبرداری موتور
- ۴. فصل ۴ — نگهداری ژنراتور گازسوز
- ۵. فصل ۵ — تحلیل و رفع عیوب رایج
۱. فصل ۱ — ساختار و مشخصات موتور
۱ـ۱ معنای کد مدل
کد مدل بهصورت X M26 XXX EX XX D خوانده میشود: مدل (نوع)، سری محصول M26، توان اضافهبار (kW)، سطح آلایندگی (E)، تولید برق، و D (Diesel-derived/نوع).
۱ـ۲ نمای ظاهری موتور
۱ـ۳ کاربردها
موتور صنعتی سری M26 بهطور گسترده در تجهیزات برق، پمپ، کمپرسور، نفت و صنایع دیگر استفاده میشود؛ اما کاربرد بینصنعتی (خارج از حوزهٔ تعیینشده) ممنوع است.
۱ـ۴ پارامترهای پایهٔ موتور گازسوز
| نوع | Vشکل، ۱۲ سیلندر، چهارزمانه، جرقهٔ شمع، توربوشارژ و اینترکولر |
| قطر/کورس سیلندر (mm) | 150/150 |
| حجم جابهجایی (L) | 31٫8 |
| نسبت تراکم | 11٫5 |
| ترتیب جرقه (احتراق) | A1-B2-A5-B4-A3-B1-A6-B5-A2-B3-A4-B6 |
| لقی سوپاپ (حالت سرد) | هوا: 0٫3±0٫03 · اگزوز: 0٫4±0٫03 |
| زمانبندی سوپاپ | باز شدن هوا: ۳۴° پیش از TDC؛ بسته شدن هوا: ۴۰° پس از BDC؛ باز شدن اگزوز: ۷۰° پیش از BDC؛ بسته شدن اگزوز: ۳۴° پس از TDC |
| روش استارت | برقی (الکتریکی) |
| روش روانکاری | تحتفشار (Force-feed) |
| نوع تنفس | توربوشارژ و اینترکولر |
| ظرفیت روغن (L) | 113 |
| روش خنککاری | گردش اجباری آبی |
| فشار روغن (kPa) | 450~650 (مطلق) |
| جهت چرخش میللنگ (از سمت آزاد) | ساعتگرد (Clockwise) |
| ابعاد (mm) | طول ۲۶۶۳ × عرض ۱۵۲۴ × ارتفاع ۱۷۵۶ |
| وزن (kg) | 3240 |
| مدل موتور | 12M26D605E300NG | 12M26D660E301NG |
|---|---|---|
| نوع | موتور V، چهارزمانه آبخنک، آستین تر، مخلوط ونتوری، کنترل حلقهبسته، جرقهٔ شمع | |
| تعداد سیلندر / سوپاپ هر سیلندر | ۱۲ / ۴ | ۱۲ / ۴ |
| دور (r/min) | 1500 | 1800 |
| توان نامی (kW) | 550 | 605 |
| توان اضافهبار (kW) | 605 | 660 |
| نام پیچ | مشخصه | گشتاور |
|---|---|---|
| شمع جرقه (Spark plug) | M14×1.25 | 25~28 N·m |
| سنسور اکسیژن | M18×1.5 | 5±50 N·m |
| سنسور دمای آب | M12×1.5 | 5±25 N·m |
گرید استحکام پیچهای هر بخش باید رعایت شود؛ پیچهای هممشخصه اما با گرید متفاوت را جابهجا نکنید. سایر گشتاورها در پیوست ۱ آمده است.
۱ـ۵ نمودار شماتیک موتور گازسوز 12M26
راهنما: ۱ فن، ۲ پمپ پیشتأمین روغن، ۳ کویل جرقه، ۴ سنسور اکسیژن، ۵ لولهٔ اگزوز، ۶ توربوشارژر، ۷ EFR، ۸ فیلتر هوا، ۹ موتور استارت، ۱۰ دهانهٔ پُرکن روغن و گیج، ۱۱ خنککن روغن، ۱۲ فیلتر روغن، ۱۳ ورودی آب خنککاری، ۱۴ دریچهٔ گاز الکترونیکی (Electronic throttle).
۲. فصل ۲ — سیستم کنترل موتور گازسوز
سیستم کنترل گاز، مخلوط هوا/گاز و زمانبندی جرقه را بر اساس سیگنال سنسورها و محاسبات ECU تنظیم میکند تا کنترل حلقهبسته حاصل شود.
۲ـ۲ قطعات اصلی سیستم کنترل و الزامات نصب
کاهندهٔ فشار (Pressure reducer)
پارامترها: فشار ورودی ۱ تا ۲ بار (بسته به منبع گاز و رگولاتور)؛ فشار خروجی 1٫8 تا ۴ میلیبار؛ دمای کاری ۱۵− تا ۶۰ درجه. نصب: در محل کملرزش و نزدیک موتور (فاصلهٔ کمتر از ۲ متر) و پس از فیلتر نصب شود؛ خروجی گاز رو به بالا نباشد (جلوگیری از برگشت روغن گاز). تنظیم: درپوش بالا را باز و پیچ شیر را بچرخانید (ساعتگرد = غلیظتر، پادساعتگرد = رقیقتر؛ فقط برای تنظیم دور بالا).
فیلتر گاز کمفشار
پارامترها: فشار ورودی ۰ تا ۲ بار؛ دمای کاری ۱۵− تا ۶۰ درجه؛ شعاع فیلتراسیون حداکثر ۵۰ میکرون. نصب: در محل قابلدسترس برای تمیزکاری؛ افت فشار در طول عمر کمتر از ۲۰ کیلوپاسکال؛ به جهت فلش جریان دقت کنید.
شیر EFR
پارامترها: سوخت گاز طبیعی؛ فشار ورودی ۲ تا ۳ کیلوپاسکال؛ دمای کاری ۴۰− تا ۱۲۱ درجه. زاویهٔ نصب میکسر بین ۶۰−° تا ۶۰+° تنظیم شود (جلوگیری از میعان آب)؛ به جهت فلش جریان دقت کنید.
دستهسیم (Wiring harness)
دستهسیم نباید سمت لولهٔ اگزوز کشیده شود (فاصلهٔ بیش از ۱۵۰ میلیمتر از اگزوز و انتهای حلزونی توربو)؛ محکم بسته شود تا با اجسام تیز اصطکاک نداشته باشد؛ بدون درهمتنیدگی و مرتب باشد.
واحد کنترل موتور (ECU)
ECU سیگنالهای فشار منیفولد ورودی (MAP)، دمای منیفولد (MAT)، فاز موتور، دور، دمای آب خروجی و غلظت اکسیژن اگزوز را جمعآوری و پس از محاسبه، دریچهٔ گاز الکترونیکی، زمانبندی و ترتیب جرقه را کنترل میکند. ولتاژ کاری ۲۴ ولت؛ محیط کاری ۴۰− تا ۱۰۵ درجه. ECU در تابلوی کنترل نصب میشود.
سنسور دما/فشار ورودی (T/MAP)
اندازهگیری همزمان فشار و دما؛ ECU با آن، هوای ورودی مخلوط را محاسبه میکند. فشار کاربردی ۲۰ تا ۳۰۰ کیلوپاسکال؛ دما ۴۰− تا ۱۳۰ درجه؛ ولتاژ 4٫75 تا 5٫5 ولت.
سنسور سیگنال میلبادامک
موقعیت میلبادامک و دور موتور را برای ECU فراهم میکند (تعیین سیلندرِ در حال جرقه). دمای کاری پایانهٔ اندازهگیری ۴۰− تا ۱۵۰ درجه؛ ولتاژ نامی 5±0٫25 ولت؛ میدان مغناطیسی مجاز حداکثر ۲ kA/m؛ گشتاور نصب 8±2 N·m (با پیچ M6×12 گرید 8.8) و فاصلهٔ نصب 0٫5 تا 1٫5 میلیمتر.
سنسور دمای آب
دمای آب خنککننده را اندازه میگیرد؛ ECU بر اساس آن دور آرام و آوانس جرقه را تنظیم میکند. ولتاژ نامی 5±0٫15 ولت؛ بازهٔ اندازهگیری ۴۰− تا ۱۴۰+ درجه.
سنسور اکسیژن (UEGO)
غلظت اکسیژن اگزوز را به سیگنال برقی تبدیل و به ECU میفرستد؛ ECU با تنظیم پهنای پالس انژکشن، نسبت هوا/سوخت و کنترل حلقهبسته را تأمین میکند. نکات نصب: در فاصلهٔ ۳ تا ۵ برابر قطر لولهٔ اگزوز از خروجی توربو؛ نه روی خم اگزوز یا بعد از آن؛ به رزوه دیسولفید مولیبدن بمالید (جلوگیری از جوشخوردگی)؛ ارتفاع پایهٔ جوششده کمتر از ۱۰ میلیمتر و نفوذ پراب در اگزوز دستکم ۱۳ میلیمتر؛ سمت دور از موتور (محیطی) نصب شود؛ زاویهٔ محور سنسور با جریان گاز از ۹۰+۱۵° تا ۳۰−° (مجرا روبهروی جریان مستقیم نباشد). نقص یا تماس بد آن موجب مصرف بالای گاز و دور آرام ناپایدار میشود.
سنسور دور موتور (اختیاری)
دور موتور را اندازه و با دور سنسور میلبادامک مقایسه میکند (بهبود پایداری). دمای کاری پایانهٔ اندازهگیری ۴۰− تا ۱۵۰ درجه؛ گشتاور نصب 8±2 N·m (پیچ M6×12 گرید 8.8)؛ فاصلهٔ نصب 0٫5 تا 1٫5 میلیمتر.
دریچهٔ گاز الکترونیکی (Electronic throttle)
جریان مخلوط، دور آرام و حداکثر دور را کنترل میکند؛ ECU بازشدگی پروانه را به ۱۰٪ تا ۹۰٪ محدود میکند. نقص یا تماس بد آن موجب دور ناپایدار، عدم استارت یا عدم شتابگیری میشود. در محیط کمدما نصب و به جهت فلش جریان دقت کنید.
کویل جرقه (Ignition coil)
این سیستم از کویل مستقل برای هر سیلندر استفاده میکند؛ ECU زمان شارژ و دشارژ کویل را کنترل میکند و جریان شارژ در هر شرایطی ۶٫۵ آمپر نگه داشته میشود. دستهسیم کویل نباید تحت تنش باشد.
تفاوت بنیادی این موتور با نسخهٔ دیزل M26 در «نحوهٔ تأمین سوخت و احتراق» است: بهجای پمپ انژکشن و خوداشتعالی، در اینجا گاز با هوا در میکسر ونتوری مخلوط و با شمع جرقه مشتعل میشود؛ ECU با حلقهٔ بستهٔ سنسور اکسیژن، نسبت هوا/سوخت را دقیق نگه میدارد. به همین دلیل نسبت تراکم پایینتر (۱۱٫۵ در برابر ۱۵٫۷ دیزل) و کنترل دقیق جرقه حیاتی است.
کابل جرقه (Ignition cable)
کابل جرقه، ولتاژ بالای کویل را به شمع منتقل میکند. نیروی جازدن کانکتور حداکثر ۸۰ نیوتون و نیروی بیرونکشیدن ۳۰ تا ۷۰ نیوتون.
شمع جرقه (Spark plug)
این موتور از شمع دو-پلاتینی استفاده میکند. گشتاور نصب: ۲۵ تا ۲۸ N·m؛ دهانهٔ شمع (Gap): 0٫35±0٫05 میلیمتر (با فیلر تنظیم شود).
آلترناتور (Generator)
هنگام نصب و اتصال آلترناتور: باید کاملاً خنک، گردوغبار/پاشش/روغنگریز باشد؛ کشش تسمه بررسی شود؛ فقط با رگولاتور ولتاژ و باتری وصل شود. ولتاژ نامی ۲۸ ولت.
موتور استارت (Starter)
استارت DC با کنترل الکترومغناطیسی، انتقال دندهای و کلاچ اصطکاکی است. نکات: محافظت در برابر آب/گل/روغن؛ دمای مجاز بدنه حداکثر ۱۰۰ درجه؛ در صورت نبود پایش راهاندازی، رلهٔ استارت با ظرفیت بیش از ۸۰ آمپر نصب و پس از روشنشدن، مدار استارت فوراً قطع شود.
۲ـ۳ رابط ارتباطی و کنترلی موتور گازسوز
رابط ارتباطی 12M26 شامل CAN و رابط دیباگ USB-485 است. کلیدهای کنترلی:
| کلید/رابط | عملکرد |
|---|---|
| KEY ON | روشنکردن برق و سیستم جرقه |
| RUN/STOP | کنترل کارکرد یا توقف موتور |
| IDLE/RATED | خاموش = دور آرام ۷۰۰ دور؛ روشن = افزایش به دور نامی |
| EXTERNAL SHUTDOWN | توقف ناگهانی موتور |
| GENERATOR BREAKER | کارکرد موازی و همزمان ژنراتورها |
| SPEED BIAS | انتقال سیگنال ولتاژ پنل به رابط Speed Bias |
| RAISE/LOWER SPEED | افزایش/کاهش دستی دور (تا حد بیشینه/کمینه با نرخ معین) |
| ALARM RESET | بازنشانی همهٔ آلارمها |
| رابط تشخیص عیب | کالیبراسیون داده و عیبیابی |
۳. فصل ۳ — نصب و بهرهبرداری موتور
۳ـ۱ بازکردن بستهبندی
پس از بازکردن جعبه، موتور و متعلقات را با فهرست تحویل بررسی و ظاهر و اتصالات را کنترل کنید: لایهٔ ضدزنگ قطعات بیرونی را پاک کنید؛ فلایویل را بچرخانید و حلال در لولهٔ هوا بپاشید تا روغن آببندی سیلندر خارج شود؛ حلال در دهانههای ورودی/خروجی توربو بپاشید؛ در صورت توافق، روغن کارتر را پُر کنید. مدت اعتبار آببندی ضدزنگ یک سال است.
۳ـ۲ بلندکردن موتور
خط مرکزی میللنگ را افقی نگه دارید؛ بلندکردن کج یا یکطرفه ممنوع؛ آرام و با احتیاط.
۳ـ۳ نصب موتور و تجهیزات گاز
موتور و شاسی باید با ضربهگیر منعطف وصل شوند. اتصال منعطف بهکار برید و هممحوری میللنگ با شفت ورودی گیربکس را تضمین کنید — هممحوری: اتصال منعطف حداکثر 0٫3 میلیمتر، اتصال صلب حداکثر 0٫1 میلیمتر.
اگزوز نباید خم زیاد داشته باشد؛ قطر داخلی لولهٔ اگزوز دستکم ۱۲۰ میلیمتر و فشار برگشتی حداکثر ۶ کیلوپاسکال؛ اگزوز بیرونی باید کلاهک باران داشته باشد. مسیر گاز: منبع گاز ← تجهیزات گاز ← شیر قطع ← فیلتر ← رگولاتور فشار ← شیر اطمینان ضدبازگشت شعله ← شیر سوخت ← میکسر.
فشار گاز سوخت دستکم ۱۰۵ کیلوپاسکال (مطلق)؛ اگر بالای ۲۰ کیلوپاسکال است، رگولاتور لازم است؛ فشار عادی ۳ تا ۵ کیلوپاسکال. لولهٔ بعد از رگولاتور میتواند شیلنگ لاستیکی با طول کمتر از ۱ متر باشد. اگر فشار منبع کم است، مخزن بافر با ظرفیت ۷٫۵ ثانیه گاز نصب شود. هر اتصال را با مایع نشتیاب آزمون کنید (بدون حباب در ۱ دقیقه) یا با آشکارساز با دقت بهتر از ۲۵ ppm. خط فشار قوی باید دستگاه حفاظت اضافهجریان بالادست داشته باشد تا هنگام خاموشی یا نشت زیاد، گاز را قطع کند.
۳ـ۴ آمادهسازی پیش از راهاندازی
سطح مایع خنککننده (هنگام داغی، ابتدا دکمهٔ هواگیری را فشار دهید)، سطح روغن (بین علامتهای گیج)، اتصالات و شارژ باتری را بررسی کنید. M26 پمپ روغن دستی دارد؛ پیشروانکاری توصیه میشود. بررسی سیستم گاز: نبود تجهیز برقی/آتش/گرما نزدیک لولهٔ گاز؛ قطع برق موتور؛ آزمون نشت با مایع نشتیاب. سیستم برقی: تغذیهٔ ۲۴ ولت DC از دو مسیر — یکی از سوئیچ احتراق (منبع اصلی) و یکی مستقیم از فیوز (تغذیهٔ بیوقفه).
۳ـ۵ و ۳ـ۶ راهاندازی و بهرهبرداری
پیش از استارت از چرخش روان میللنگ مطمئن شوید. اگر ظرف ۵ تا ۱۰ ثانیه روشن نشد، ۳۰ ثانیه صبر کنید؛ پس از ۳ تلاش ناموفق، عیب را بیابید. پس از استارت سرد، ۲ تا ۳ دقیقه دور آرام (نه دور بالای ناگهانی). بار کامل فقط وقتی دمای آب بالای ۶۰ و دمای روغن بالای ۵۰ درجه و فشار روغن بالاتر از جدول ۱-۱ باشد.
فشار مسیر اصلی روغن: ۴۵۰ تا ۶۵۰ کیلوپاسکال (نامی) · دمای مسیر اصلی روغن: ۸۵ تا ۱۰۵ درجه · دمای خروجی مایع خنککننده: ۷۵ تا ۹۵ درجه. رنگ اگزوز، نشتی و در محیط سرد (روغن/مایع/استارت/باتری) را بررسی کنید.
۳ـ۷ خاموشکردن
از توقف زیر بار کامل بپرهیزید؛ بار و دور را کم و ۳ تا ۵ دقیقه دور آرام کار دهید (خنکشدن پیستون، سرسیلندر، آستین، بوش و توربو). اگر مایع فاقد ضدیخ است، در هوای سرد پس از توقف تخلیه کنید (شیر زیر خنککن روغن و درپوش رادیاتور).
۳ـ۸ تعریف توان و شرایط کاری (نیروگاهی)
| سطح توان | شرایط کاری | کاربرد |
|---|---|---|
| توان پیوسته (COP) | زمان کارکرد سالانه نامحدود؛ بار ۱۰۰٪ نامی؛ بدون قابلیت اضافهبار | قابل کار در دما/ارتفاع بالا |
| توان اصلی (PRP) | زمان سالانه نامحدود؛ بار متوسط حداکثر ۷۰٪ در هر ۲۵۰ ساعت؛ کار با ۱۰۰٪ بار حداکثر ۵۰۰ ساعت در سال؛ اضافهبار ۱۱۰٪ بهمدت ۱ ساعت در هر ۱۲ ساعت مجاز (مجموع سالانه حداکثر ۲۵ ساعت) | توان خروجی مشخص؛ قابل اتصال به شبکه |
| توان اضطراری (ESP) | زمان سالانه حداکثر ۲۰۰ ساعت (حداکثر ۲۵ ساعت با ۱۰۰٪ بار)؛ بار متوسط حداکثر ۸۰٪ در سیکل ۲۴ ساعته؛ بدون اضافهبار | تأمین برق اضطراری در قطعی |
توان پیوسته = ۰٫۸۵ برابر توان اصلی؛ توان اضطراری = ۱٫۱ برابر توان اصلی.
۳ـ۹ شرایط محیطی
موتور در دمای محیط بالای ۱۵− درجه بهطور عادی روشن میشود؛ بین ۱۵− تا ۳۵− درجه باید از دستگاه استارت کمکی استفاده کرد. در ارتفاع و دمای بالا، توان کاهش مییابد. موتور باید از محیط قابلاشتعال/انفجاری دور باشد.
۴. فصل ۴ — نگهداری ژنراتور گازسوز
۴ـ۱ سوخت، روغن، مایع خنککننده و مواد کمکی
۴ـ۱ـ۱ سوخت (گاز)
گاز طبیعی لولهای با ارزش حرارتی ۳۶ مگاژول بر مترمکعب یا بالاتر و CH₄ بیش از ۸۰٪. فشار ورودی موتور (پس از رگولاتور): ۳ تا ۵ کیلوپاسکال. نرخ تغییر فشار ≤۱ kPa/min؛ H₂S ≤ ۲۰ mg/Nm³؛ اندازهٔ ذرات ناخالصی ≤ ۵ میکرون؛ محتوای ناخالصی ≤ ۳۰ mg/Nm³؛ آمونیاک ≤ ۲۰ mg/m³؛ قطران ≤ ۵۰ mg/m³؛ رطوبت ≤ ۲۰ mg/Nm³.
ارزش حرارتی بالاتر، توان را افزایش نمیدهد اما ارزش حرارتی پایینتر موجب افت توان میشود. اگر ارزش حرارتی گاز زیر 20٫5 مگاژول بر مترمکعب و CH₄ زیر ۶۰٪ باشد، موتور کار نمیکند.
۴ـ۱ـ۲ روغن
ظرفیت روغن ۱۱۳ لیتر (حجم واقعی با گیج تعیین میشود). برای کارکرد ایمن، روغن گرید CH-4 یا بالاتر بهکار برید (روغن مخصوص Weichai توصیه میشود؛ اولین تعویض باید با روغن مخصوص Weichai باشد). مخلوطکردن روغن با گرید متفاوت ممنوع. تعداد فیلترها: ۶ فیلتر روغن و ۲ فیلتر گاز.
۴ـ۱ـ۳ مایع خنککننده
| گرید | #25− | #35− | #45− | #50− |
|---|---|---|---|---|
| حداقل دمای کاربردی (℃) | ۱۵− | ۲۵− | ۳۵− | ۴۰− |
چون مایع موتور گازسوز باید گرمای تبخیرکننده (Vaporizer) را نیز تأمین کند، نقطهٔ انجماد ضدیخ باید دستکم ۱۰ درجه کمتر از حداقل دمای محل باشد. از آب یا مایع بیکیفیت استفاده نکنید.
۴ـ۱ـ۴ مواد کمکی و آببند
چسبهای مخصوص Weichai مشابه نسخهٔ دیزل بهکار میروند: 242 (رزوهها، ضدشلشدن — پیچ صفحهٔ ضربهگیر و چرخدندهٔ میلبادامک، هرزگرد میانی، درپوش جلو، پایهٔ فیلتر روغن، خنککن روغن، سنسور/دستهسیم)؛ 262 (قفل رزوهٔ بیرونی — پیچ کمکی سرسیلندر)؛ 271 (درپوش کاسهای سوراخ روغن)؛ 277 (سایر درپوشهای کاسهای)؛ 270 (سطح بالای سرسیلندر)؛ 518 (سطوح فلزی براق — فصل مشترک بلوک/کارتر و …). مواد کمکی: Molykote Pulver (سیاه، ضدگریپاژ) و Molykote G-N plus (خاکستری تیره، روانکاری اولیه).
۴ـ۲ نگهداری روزانه
سطح مایع (از شیشهٔ دید)، روغن (موتور خاموش، ۵ دقیقه صبر)، فشار گاز، نشتی، فن (پره و پیچها)، کشش تسمه (با فشار دست)، صدا، دور و لرزش را بررسی کنید.
پیش از بازکردن درپوش پُرکن مایع هنگام داغی، دکمهٔ هواگیری را فشار دهید (خطر سوختگی با مایع داغ). اگر سطح روغن زیر علامت پایین یا بالای علامت بالا باشد، موتور را روشن نکنید.
۴ـ۳ نگهداری دورهای
تعویض روغن: درپوش تخلیه را باز و روغن را کامل تخلیه کنید (با پمپ دستی)، سپس درپوش را ببندید؛ روغن نو را از صافی پُر و سطح را با گیج بررسی کنید. تعویض فیلتر روغن: فیلتر کهنه را باز، فیلتر نو را با روغن تمیز پُر و واشر را روغنکاری کنید؛ پس از تماس واشر، ۳/۴ تا ۱ دور سفت کنید؛ موتور را روشن و نشتی را بررسی کنید. لقی سوپاپ را تنظیم کنید (پیوست ۱.۳). سیستم هوا و فیلتر هوا را بررسی کنید.
هنگام آلارم مقاومت ورودی (نشانگر قرمز)، فیلتر را سرویس کنید. با هوای تمیز کمتر از 0٫5 مگاپاسکال از داخل به بیرون بدمید؛ شستوشو با روغن/آب ممنوع. فیلتر ایمنی (Safety) را باز یا تمیز نکنید؛ همراه فیلتر بیرونی تعویض میشود. کارکرد بدون فیلتر هوا موجب سایش زودرس است.
۴ـ۴ نکات موتور نو و برنامهٔ نگهداری
در ۶۰ ساعت اول، بار نباید از ۷۵٪ بار نامی بیشتر شود.
| سرویس | بازه |
|---|---|
| بازرسی اول | پس از ۳۰ تا ۵۰ ساعت کارکرد |
| بازرسی روتین (P) / نگهداری سطح ۱ (WD1) | هر ۲۵۰ ساعت |
| نگهداری سطح ۲ (WD2) | هر ۵۰۰ ساعت |
| نگهداری سطح ۳ (WD3) | هر ۱۰۰۰ ساعت |
| نگهداری سطح ۴ (WD4) | هر ۳۰۰۰ ساعت |
بازهها بر اساس کارکرد ۱۵۰۰ ساعت در سال محاسبه شدهاند؛ برای کارکرد کمتر از ۵۰۰ ساعت در سال، بازه نصف میشود.
| اقلام | اول | روتین | WD1 | WD2 | WD3 | WD4 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| تعویض روغن و المان فیلتر روغن | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ | |
| بررسی و تنظیم لقی سوپاپ | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ | |
| بررسی مایع خنککننده و پُرکردن | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ |
| بررسی نشت و فشار تأمین گاز | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ |
| بررسی نشت پمپ آب | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ | |
| تمیزکردن فیلتر گاز | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ | ||
| سفتکردن لوله و شیلنگ هوا | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ | |
| تمیزکردن هستهٔ خنککن روغن / اینترکولر | ▲ | ▲ | ||||
| تمیزکردن فن و مخزن آب | ▲ | ▲ | ||||
| تمیزکردن میکسر و دریچهٔ گاز الکترونیکی | ▲ | |||||
| بررسی/تعویض کابل فشار قوی | ▲ | ▲ | ||||
| بررسی/تعویض شمع جرقه | ▲ | ▲ | ▲ | |||
| بررسی/تعویض المان فیلتر هوا | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ | ||
| بررسی کشش تسمه | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ |
| تعویض بلوک روی (Zinc) مبدل حرارتی | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ | ▲ | |
| بررسی توربوشارژر | ▲ |
۴ـ۵ انبارش طولانیمدت
پس از گرمکردن، فیلتر روغن را تمیز و روغن ضدزنگ اضافه کنید؛ ۱۵ تا ۲۵ دقیقه دور آرام کار دهید؛ روغن و مایع را کاملاً تخلیه کنید؛ سایر بخشها را محافظت کنید. در انبار: دهانههای ورود/خروج روغن، گاز و آب را با درپوش/پلاستیک ببندید و کل موتور را با فیلم VCI بپوشانید (برای حمل، بستهبندی بیرونی لازم است).
۴ـ۶ بهرهبرداری و نگهداری متعلقات اصلی
توربوشارژر: روانکاری خوب حیاتی است؛ فیلتر روغن را منظم تمیز/تعویض کنید؛ پیش از بارگذاری ~۵ دقیقه دور آرام و پیش از توقف ۳ تا ۵ دقیقه دور آرام؛ شفت روتور را باز/ضربه نزنید. پمپ آب: در جلوی موتور و یکپارچه با محفظهٔ چرخدنده؛ در صورت نشت، کاسهنمد را تعویض کنید. استارت: هر استارت حداکثر ۱۰ ثانیه، فاصلهٔ دو استارت بیش از ۲ دقیقه؛ زیر ۵ درجه پیشگرم؛ پس از روشنشدن فوراً رها کنید؛ برقدارکردن استارت پیش از توقف موتور ممنوع. آلترناتور: نصب محکم؛ کشش تسمه ۱۰ تا ۲۰ میلیمتر زیر نیروی ۱۵۰ نیوتون (هر ۲ ماه بررسی)؛ دمای کاری ۴۰− تا ۹۳ درجه (فاصله از منبع گرما ≥۴۰۰ میلیمتر)؛ قطب منفی بهزمین؛ هرگز با «جرقهزدن به بدنه» آزمایش نکنید؛ اتصال ناگهانیقطع موجب ولتاژ بالا و آسیب میشود. پمپ روغن: از نوع دندهای بیرونی با شیر محدودکنندهٔ فشار (پیشبار فنر کارخانهای، نیازی به تنظیم نیست)؛ عملکرد به لقی دنده/پوسته وابسته است. فیلتر هوا: المان اصلی کاغذی هر ۱۰۰ تا ۲۰۰ ساعت سرویس و هر ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ ساعت (همراه فیلتر ایمنی) تعویض شود؛ هوای تمیز کمتر از ۵۰۰ کیلوپاسکال از داخل بدمید؛ پس از ۳ تا ۶ بار تمیزکاری تعویض شود.
۴ـ۶ـ۷ پمپ روغن دستی (پیشروانکاری)
سه وضعیت کلید: خنثی (قطع روغن — وضعیت پیشفرض)، پیشروانکاری (پیش از استارت، با حرکت دسته یاتاقانها روغنکاری و هوای پمپ خارج میشود)، تخلیه (مکش روغن کارتر به بیرون، هنگام تعویض روغن).
۵. فصل ۵ — تحلیل و رفع عیوب رایج
موتورهای گازسوز 12M26 تحت سیستم تضمین کیفیت سختگیرانه ساخته و آزمایش شدهاند. علل رایج خرابی زودرس: کار غیرحرفهای و مدیریت بد؛ عدم نگهداری بهموقع؛ قطعات بیکیفیت/تقلبی؛ گرید نامناسب روغن.
۵ـ۱ روشهای تشخیص
روشهای رایج: مشاهده (دود اگزوز)، گوشدادن (صدای غیرعادی)، قطع سیلندر (قطع گاز یک سیلندر و مقایسه)، مقایسه/تعویض.
پیش از شناسایی علت، موتور را سرسری باز نکنید. قطعات کلیدی (ECU، دریچهٔ گاز الکترونیکی، توربوشارژر) را به نمایندگی مجاز Weichai بسپارید.
۵ـ۲ عیوب رایج و رفع آنها
| عیب | علل احتمالی | بررسی و رفع |
|---|---|---|
| ۱) موتور روشن نمیشود | مخزن گاز خالی یا شیر دستی بسته؛ فشار گاز بسیار پایین؛ هوای ورودی ناکافی؛ دور استارت پایین (حداقل ۱۰۰ دور)؛ تنظیم نادرست سوپاپ | بررسی نشت/باز بودن شیر گاز و سلونوئید قطع؛ بررسی فیلتر و سیستم هوا؛ بررسی ولتاژ باتری (۲۴ ولت)؛ بررسی لقی سوپاپ |
| آسیب ECU؛ اتصالکوتاه کانکتور سنسور اکسیژن؛ خرابی دریچهٔ گاز الکترونیکی؛ خرابی سنسور دور یا MAP؛ شلبودن سیم اتصالزمین | تعویض ECU/سنسور اکسیژن؛ تست دریچه و MAP با نرمافزار؛ بررسی لقی صفحهٔ دندانهدار و سنسور؛ محکمکردن دستهسیم | |
| ۲) دور آرام ناپایدار | نشت هوای لولهٔ ورودی؛ عیب شمع/سیستم جرقه؛ فشار پایین شیر اندازهگیری گاز؛ عیب دریچهٔ گاز الکترونیکی | بررسی لولهٔ هوا؛ بررسی شمع و کابل فشار قوی؛ بررسی سلونوئید رگولاتور و لولهٔ گاز؛ بررسی/تعویض دریچهٔ گاز |
| ۳) انفجار (بکفایر) در اگزوز | عمدتاً احتراق ثانویهٔ گاز نسوخته: یک یا چند سیلندر کار نمیکند (کویل خراب، جابهجایی سیم کویل، شمع معیوب)؛ گاز خیلی غلیظ/رقیق (رگولاتور)؛ اختلاف زیاد زاویهٔ آوانس جرقه | بررسی شمع، کویل و دستهسیم؛ بررسی سنسور اکسیژن و شیر اندازهگیری گاز؛ بررسی آوانس و لقی سنسور فاز |
| ۴) توان کم | شیر دستی گاز کاملاً باز نیست؛ فشار گاز پایین؛ عیب سیستم جرقه؛ خرابی رگولاتور؛ هوای ورودی ناکافی؛ آوانس نادرست؛ لقی نادرست سوپاپ؛ دمای بالای هوای ورودی | بررسی مخزن/رگولاتور/فیلتر گاز؛ بررسی شمع/کابل/کویل؛ بررسی فیلتر و سیستم هوا؛ بررسی آوانس و سنسور فاز؛ بررسی اینترکولر و مخزن آب |
| ۵) دامنهٔ لرزش زیاد | ترک اینترکولر یا شلبودن/ترک لولهٔ آن؛ شیر گاز کاملاً باز نیست؛ عیب سیستم جرقه؛ خرابی رگولاتور (احتراق ناقص با اکسیژن زیاد) | بررسی لولهٔ هوا؛ بررسی مخزن گاز؛ بررسی شمع و اکسیژن؛ تنظیم رگولاتور (مطابق عیوب ۱ تا ۴) |
| ۶) مصرف گاز زیاد | عیب سنسور اکسیژن؛ تغییر ترکیب گاز (متان کم) | بررسی اتصال محکم سیم و تعویض سنسور اکسیژن؛ بررسی ترکیب منبع گاز (مطابق عیوب ۱ تا ۵) |
پیوستها — گشتاور پیچها، شمع و تصحیح توان
پیوست ۱ — گشتاور پیچهای اصلی 12M26
پیچ یاتاقان اصلی و کمکی: به رزوه روغن بزنید؛ پیشسفت بهترتیب تا ۸۰ N·m؛ سفتکردن پیچ اصلی در دو مرحله (دستی: ۲۰۰ سپس ۵۵۰ N·m)؛ پیچ کمکی کلگی تا ۲۷۰ N·m.
پیچ سرسیلندر (M16 اصلی، M20 کمکی): مرحلهٔ ۱ هر دو ۸۰ N·m؛ مرحلهٔ ۲ هر دو ۶۰°؛ مرحلهٔ ۳ هر دو ۶۰°؛ مرحلهٔ ۴ کمکی M20 ۶۰° و اصلی M20 ۴۵°.
پیچ شاتون (۳ مرحله): ۷۰ → ۲۰۰ → ۳۵۰ N·m.
پیچ فلایویل (۳ مرحله): ۷۰ → ۴۰۰ → ۶۴۰ N·m.
پیچ محفظهٔ فلایویل: ۱۸۰ N·m (با چسب 242).
پیچ پولی میللنگ: ۲۲۰ N·m.
پیچ ضربهگیر پیچشی (Damper): ۱۴۰ N·m.
جدول ۱ — گشتاور توصیهشدهٔ پیچهای استاندارد (N·m)
ضریب اصطکاک ۰٫۱۲۵ (گالوانیزه) و ۰٫۱۴ (پولیش). برای گریدهای ۶٫۹ / ۸٫۸ / ۱۰٫۹ / ۱۲٫۹.
| پیچ | ضریب ۰٫۱۲۵ | ضریب ۰٫۱۴ | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 6.9 | 8.8 | 10.9 | 12.9 | 6.9 | 8.8 | 10.9 | 12.9 | |
| M4 | 2٫3 | 2٫7 | 3٫8 | 4٫6 | 2٫4 | 2٫9 | 4٫1 | 4٫9 |
| M5 | 4٫7 | 5٫5 | 8٫0 | 9٫5 | 5٫0 | 6٫0 | 8٫5 | 10 |
| M6 | 8٫0 | 9٫5 | 13٫0 | 16٫0 | 8٫5 | 10 | 14٫0 | 17 |
| M8 | 19 | 23 | 32 | 39 | 21 | 25 | 35 | 41 |
| M10 | 39 | 46 | 64 | 77 | 41 | 49 | 69 | 83 |
| M12 | 67 | 80 | 110 | 135 | 72 | 86 | 120 | 145 |
| M14 | 105 | 125 | 180 | 215 | 115 | 135 | 190 | 230 |
| M16 | 165 | 195 | 275 | 330 | 180 | 210 | 295 | 355 |
| M18 | 225 | 270 | 390 | 455 | 245 | 290 | 405 | 485 |
| M20 | 325 | 385 | 540 | 650 | 345 | 410 | 580 | 690 |
| M22 | 435 | 510 | 720 | 870 | 465 | 550 | 780 | 930 |
| M24 | 560 | 660 | 930 | 1100 | 600 | 710 | 1000 | 1200 |
| M27 | 830 | 980 | 1400 | 1650 | 890 | 1050 | 1500 | 1800 |
| M30 | 1100 | 1350 | 1850 | 2250 | 1200 | 1450 | 2000 | 2400 |
| M8×1 | 21 | 25 | 35 | 42 | 23 | 27 | 38 | 45 |
| M10×1.25 | 41 | 49 | 66 | 82 | 44 | 52 | 73 | 88 |
| M12×1.25 | 74 | 88 | 125 | 150 | 80 | 95 | 135 | 155 |
| M12×1.5 | 70 | 83 | 115 | 140 | 76 | 90 | 125 | 150 |
پیوستهای دیگر
سند اصلی شامل پیوست «مشخصات باز و بستن شمع موتور گازسوز Weichai (Q/WCQTG0007)» — شامل دامنه، مراجع و مراحل باز/نصب شمع — و پیوست «ضریب تصحیح توان موتور» (بسته به دما و ارتفاع) است. نکات کلیدی شمع در فصل ۲ آمده است: گشتاور ۲۵ تا ۲۸ N·m و دهانهٔ 0٫35±0٫05 میلیمتر، با تمیزنگهداشتن بدنهٔ سرامیکی.
این ترجمه شامل تمام محتوای راهنمای اصلی موتور گازسوز 12M26 است: دستورالعمل نصب، فصل ۱ (ساختار و مشخصات)، فصل ۲ (سیستم کنترل گازسوز و سنسورها)، فصل ۳ (نصب و بهرهبرداری)، فصل ۴ (نگهداری و برنامهٔ سرویس)، فصل ۵ (عیبیابی) و پیوستها. همهٔ اعداد، فشارها، گشتاورها و مشخصات عیناً مطابق اصل حفظ شدهاند.
نکات مهندسی موتور گازسوز — تفاوتهای اساسی با موتور دیزل
موتور گازسوز Baudouin/Weichai 12M26 تفاوتهای مهمی با نسخهٔ دیزلی دارد که در نصب، راهاندازی و نگهداری باید لحاظ شوند. این نکات تکمیلی از تجربهٔ تیم فنی نشرنیرو در پروژههای CHP و نیروگاههای بیوگاز ایران جمعبندی شده است.
الف. نکات مهندسی برق — مختص موتور گازسوز
۱) سیستم جرقهزنی و کویلهای HV
برخلاف موتور دیزل که از تراکم برای احتراق استفاده میکند، موتور گازسوز نیاز به سیستم جرقهزنی ولتاژ بالا (High-Tension Ignition) دارد. کویلهای جرقه باید از کابل قدرت آلترناتور دور نگه داشته شوند و سیمهای HV باید با شیلد محافظت شوند. تداخل EMI میتواند باعث Misfire و آسیب به سنسورها شود.
۲) سنسور Lambda (O2) و کنترل نسبت هوا/سوخت
موتور گازسوز برای کنترل آلایندگی و راندمان احتراق از سنسور Lambda استفاده میکند که نسبت هوا/سوخت را به ECU گزارش میدهد. این سنسور پس از تعویض باید Calibration شود. عدم کالیبراسیون باعث کارکرد غنی یا فقیر، آسیب کاتالیست (اگر وجود داشته باشد) و افزایش NOx خواهد شد.
۳) سیستم Knock Detection
موتور گازسوز به دلیل احتمال بالای Knock (احتراق ناخواسته)، مجهز به سنسور Knock است که با ارسال سیگنال به ECU باعث Retard کردن جرقه میشود. در زمان نصب، سنسور Knock باید با گشتاور دقیق (معمولاً ۲۰-۲۵ Nm) بسته شود — اگر سفتتر یا شلتر باشد، سیگنالهای کاذب میفرستد و راندمان موتور افت میکند.
۴) شیرهای گاز الکترونیکی و ایمنی
شیر اصلی گاز (Main Gas Valve) و شیر ایمنی (Safety Shut-Off) باید هر دو با سیگنال ECU کنترل شوند و در صورت قطع برق فوراً بسته شوند (Fail-Safe). در زمان نصب، باید تست Leak Test با فشار حداقل ۱.۵ برابر فشار کاری انجام شود. هیچ نشتی قابل قبول نیست.
ب. نکات مهندسی مکانیک — مختص موتور گازسوز
۱) Methane Number و سازگاری با گاز
موتور 12M26 گازسوز برای گاز با Methane Number مشخص (معمولاً ≥۷۵ برای گاز طبیعی، کمتر برای بیوگاز) طراحی شده است. اگر گاز ورودی پایینتر از این حد باشد، Knock شدید رخ میدهد. در پروژههای بیوگاز، تحلیل ترکیب گاز قبل از نصب ضروری است. در صورت Methane Number پایین، باید Derating موتور و تنظیم Spark Timing انجام شود.
۲) فیلتراسیون گاز — حذف H2S در بیوگاز
بیوگاز معمولاً حاوی H2S (سولفید هیدروژن) است که با رطوبت موتور تبدیل به H2SO4 شده و یاتاقانها، سیلندرها و سیستم اگزوز را بهشدت میخورد. تصفیه H2S تا کمتر از ۲۰۰ ppm قبل از ورود به موتور ضروری است. عدم رعایت این مورد عمر مفید موتور را از ۲۰٬۰۰۰ ساعت به کمتر از ۵٬۰۰۰ ساعت کاهش میدهد.
۳) دما و رطوبت گاز ورودی
دمای گاز ورودی به موتور باید بین ۵ تا ۴۰ درجه سانتیگراد باشد. در پروژههای بیوگاز که گاز با دمای بالا از Digester میآید، Chiller برای کاهش دما و حذف بخار آب ضروری است. گاز با رطوبت بالا باعث Condensate در منیفولد ورودی و خاموششدن موتور میشود.
۴) روغن مخصوص موتور گازسوز
موتور گازسوز نیاز به روغن مخصوص با Low Ash Content (خاکستر پایین) و TBN مناسب دارد. روغن دیزل معمولی برای موتور گازسوز مناسب نیست — رسوبات روی صفحه والو و سرسیلندر ایجاد میکند که در طول ۲ تا ۳ ماه باعث افت کمپرشن میشود. روغنهای API CF-4/CG-4 با Low SAPS مناسب هستند.
۵) شمعها (Spark Plugs) و فاصلهٔ Gap
برخلاف موتور دیزل، موتور گازسوز شمع دارد که هر ۱٬۵۰۰ تا ۲٬۵۰۰ ساعت نیاز به تعویض دارد. Gap شمع باید با مشخصات سازنده (معمولاً ۰.۳-۰.۴ میلیمتر برای موتور گازسوز فشار بالا) تطبیق داشته باشد. Gap بزرگتر باعث Misfire و گپ کوچکتر باعث افت قدرت میشود.
۶) فشار گاز ورودی — Train گاز
فشار گاز ورودی به موتور باید پایدار و در محدودهٔ ۲۵۰-۳۰۰ میلیبار (برای گاز طبیعی) باشد. نوسان فشار باعث نوسان توان موتور میشود. Train گاز با Regulator دو مرحلهای و Volume Tank قبل از موتور ضروری است.
ج. هشدار ایمنی نهایی
⚠ توجه ایمنی: موتور گازسوز ریسک انفجار و آتشسوزی بیشتری نسبت به موتور دیزل دارد. سنسورهای نشت گاز در اتاق موتور، تهویه مناسب و سیستم Shut-Down اضطراری ضروری است. نصب و سرویس موتور گازسوز باید توسط تکنسین آموزشدیدهٔ مخصوص گاز انجام شود.
پرسشهای متداول دربارهٔ موتور گازسوز Baudouin/Weichai 12M26
موتور Baudouin 12M26 چه مشخصاتی دارد؟
این موتور بخشی از خانوادهٔ PowerKit Baudouin (متعلق به گروه Weichai Power) است. رنج توان ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلوولتآمپر (بسته به نوع گاز و فشار). کاربری اصلی: ژنراتورهای صنعتی متوسط و سنگین.
برنامه نگهداری دورهای موتور 12M26 چیست؟
برنامه نگهداری بر اساس نوع کاربری (COP — Continuous Operation Power یا PRP — Prime Power) متفاوت است. شامل تعویض روغن و فیلتر، فیلتر سوخت و فیلتر هوا بر اساس ساعت کارکرد، بازرسی سیستم خنککاری و تعویض مایع خنککننده. جدول کامل در بخش نگهداری راهنما درج شده است.
سایز کابل باتری مناسب چیست؟
کابل باتری باید حداقل ۷۰ میلیمترمربع باشد تا افت ولتاژ در زمان استارت سرد به زیر ۱.۵ ولت برسد و از Cold Crank Failure جلوگیری شود. کابل کوچکتر میتواند منجر به استارت نشدن موتور در شرایط سرد شود.
در نصب این موتور به چه نکات مهندسی توجه کنیم؟
نکات کلیدی: ایزولاسیون لرزش با پدهای متقارن، نصب Bellows انبساطی در اگزوز (دمای ۴۵۰-۵۵۰°C)، رعایت فاصله ۳۰ سانتیمتر بین سیم AVR و کابل قدرت آلترناتور، استفاده از پیشفیلتر آبگیر سوخت. جزئیات در بخش «نکات مهندسی» راهنما.
این موتور برای چه ژنراتورهایی استفاده میشود؟
موتور 12M26 در ژنراتورهای صنعتی Baudouin در رنج ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلوولتآمپر (بسته به نوع گاز و فشار) استفاده میشود. کاربری: بیمارستانها، دیتاسنترها، صنایع متوسط و سنگین، CHP و پروژههای زیرساختی.